Amsterdamse Waterleiding Duinen (AWD)

Op stap met van der Stap, enzo..

2011-11-20T16:38:00.001+01:00

Het is alweer even geleden maar op 29 Oktober zijn we weer meegelopen met de Nacht van de Nacht wandeling in de AWD. Onder de deskundige leiding van Paul van der Stap ging de wandeling van start in het geheel donkere AWD. Dwars door de duinen gaat de wandeling langs het Oosterkanaal richting het Palmveld naar de Ome Janne berg. We beklimmen de Ome Janne berg en worden daar getrakteerd op een prachtig uitzicht over de duinen en zien we de lichten van de omliggende steden.

De gelopen route.

Bij het pompstation bij de 70 bunders geeft Paul uitleg over de waterhuishouding van het gebied en de rol van de pompen in het pompstation. Na een lange wandeling van ruim 10km komen we weer op de parkeerplaats bij De Zilk aan. Deze wandeling is wat ons betreft een aanrader en geeft je de kans om de duinen na zonsondergang te bezoeken. Wij willen er volgend jaar zeker weer aan meedoen.

Op 14 November gaan we weer eens lekker wandelen in de AWD. Het was de agelopen tijd een beetje druk en verder had ik weinig zin om aan het blog te werken. Dat heb je wel eens :-)
We beginnen aan het Pannenland en het is behoorlijk mistig en vrij fris.

De gelopen route.

Bij de vossen komen we Loes, Ria, Greet en Roeselien tegen. Het is daar een leuke ontmoetingsplaats geworden, waar je meteen ook de vossen kunt fotograferen. Heel leuk om jullie weer eens te zien!!!

En als de zon bijna onder gaat zijn we weer vlakbij de uitgang aangekomen.
We kijken nog even naar dit schouwspel bij het Nieuw kanaal en gaan dan op weg naar de auto.
Iedereen nog bedankt voor de leuke reacties op het vorige blog "Het ontstaan van de duinen en de vegetatie".

Groet,
Peter en Janny

Het ontstaan van de duinen en de vegetatie.

2011-10-22T23:14:00.001+02:00

We zijn een beetje druk geweest met andere dingen zoals het onderzoek voor dit blog, maar hier zijn dan alsnog de foto's van zondag 16 Oktober. Vandaag een klein stukje over het ontstaan van de duinen en de veranderende vegetatie in de AWD.

De gelopen GPS Route is hier te downloaden.

Om goed te kunnen begrijpen hoe de huidige duinen zijn ontstaan, moeten we zo'n 10.000 jaar in de geologische geschiedenis terug gaan. Door stijging van de temperatuur kwam toen een einde aan de laatste ijstijd, waarin geheel Noord-Europa met ijs bedekt was.

De huidige duinstreek maakte deel uit van een uitgestrekte vlakte en de grotendeels bevroren bodem lag toen 10 tot 18 meter lager dan dat deze nu ligt, westwaarts liep de bodem flauw hellend af tot aan de Noordzeekust, die toen 400 kilometer verder lag. Een vreemd idee dat als Zandvoort toen al had bestaan, je van daaruit nog 400 kilometer zou moeten reizen naar het strand.

In het noorden was de grote ijskap aan het smelten en het smeltwater veroorzaakte een snelle stijging van de zeespiegel. Door stroming en golfwerking werd veel zand uit de zeebodem meegenomen en langs de ondiepe kust vormde zich hierdoor een reeks strandwallen, vergelijkbaar met de huidige waddeneilanden. Daarachter ontstond een soort van waddengebied, waarin zand en kleine slibdeeltjes in laagjes werden afgezet.

Doordat het voortdurende en relatief snel stijgen van de zeespiegel, werden de nieuwe strandwallen steeds afgebroken en verder naar het oosten weer opnieuw opgebouwd. Eeuwen later rond 3000 jaar voor Christus werd op de lijn waar nu de weg van Sassenheim naar Heemstede ligt, de meest oostelijke strandwal van deze streek gevormd. Op het aanwaaiende zand groeide al snel biestarwegras en later helmgras, waardoor de eerste lage duinenrij ontstond.
In het begin stroomde de zee nog door een aantal openingen regelmatig het gebied achter de strandwal binnen, zoals bij de IJmond en Rijnmond.

De meegevoerde zeeklei bezonk daar. In de Haarlemmermeer polder ligt deze klei nu aan de oppervlakte. De huidige Oude-Rijn stroomde toen nog rechtstreeks de zee in. Nadat de kustlijn, met uitzondering van de Rijnmond bij Katwijk uiteindelijk gesloten was, kon het door regen en rivieren aangevoerde water in het gebied ten oosten van de strandwallen niet meer weg. Er ontstond een ondiepe lagune (het zogenaamde Hollandveen) gevuld met zoet water, waarin op grote schaal veenvorming plaatsvond. Later werd dit veen dicht achter de oostelijke strandwal af en toe met een dunne laag zand overstoven.

Tussen 3000 jaar voor Christus en de huidige tijd steeg de zeespiegel minder snel, de oostwaartse verschuiving van de kustlijn kwam daardoor tot stilstand en sloeg toen om in een zeewaartse uitbouw van de kust met nieuwe strandwallen die bijna evenwijdig aan de huidige kustlijn liepen.
Als de strandwallen ver genoeg boven water kwamen, ontstonden door het samenspel van wind en plantengroei al snel duinruggen.

Omstreeks het begin van onze jaartelling lag de kustlijn op ongeveer een kilometer ten westen van de huidige kust. Door de wind werden de duintoppen afgevlakt, waarbij veel zand landinwaarts stoof. Het veen werd in de voormalige strandvlakten met een laag zand bedekt en zo werd de tweede fase van de Oude Duinen gevormd. Ongeveer 400 jaar na Christus kwam er een einde aan deze verstuivingsperiode. Later werd in de voormalige strandvlakten opnieuw veen gevormd, vaak bovenop de overstoven oude veenlaag.

De verschillen in het tijdstip van vorming en de sterk wisselende invloed van de wind veroorzaakten in de kuststreek plaatselijk grote verschillen in de bodemopbouw. Met het einde van de verstuivingen, omstreeks het jaar 400, kreeg het landschap weer rust. Alle tot die tijd gevormde duinen noemen we hierna Oude Duinen. Vanaf 400 waren de omstandigheden daar ideaal voor de groei van bossen, mede omdat er in deze streek weinig menselijke activiteit was.

Rond de tiende eeuw, veranderde het langzaam aangroeien van de kust in kustafslag en helaas is de oorzaak hiervan onduidelijk. Misschien het klimaat een mogelijke oorzaak en tegelijkertijd begonnen de grote zandverstuivingen, die mede veroorzaakt werden door het op grote schaal rooien van de bossen. Dit was het begin van de vorming van de Jonge Duinen. Een groot deel van de Oude Duinen werd, eerst in het westen en daarna oostwaarts, weggeblazen of overstoven. Toen is ook de hoge binnenduinrand ontstaan, die in grote lijnen nog steeds op dezelfde plaats ligt.

Het duinlandschap in de AWD is onder te verdelen in vijf landschapstypen. Van oost naar west zijn dat: het oude Strandwallenlandschap, het Buntgraslandschap. het Fakkellandschap, het Duindoornlandschap, het Dauwbraamlandschap en langs de kust het Helmlandschap. De oude strandwal met de landgoederen Woestduin,Vinkenduin en Leyduin, de aangrenzende strandvlakte en de bossen rond het Huis te Vogelenzang behoren bijvoorbeeld tot het oude strandwallenlandschap.

Een groot deel van de Oude Duinen werd eerst in het westen en daarna oostwaarts, weggeblazen of overstoven. In die tijd is de hoge binnenduinrand ontstaan, welke in grote lijnen nog steeds op dezelfde plaats ligt. De Blink, de Keeteberg, de Berg van Allebert, de Berg van Mikwel, de Berg van Dorus, en de hoge duinen van het Naaldenveld zijn enkele markante punten.
De oudste zone van de in die tijd gevormde Jonge Duinen noemen we het Buntgraslandschap.

Rond 1300 hadden de verstuivingen een meer plaatselijk karakter dan in de vorige verstuivingsperioden. In plaats van één rechte duinrug ontstonden complexen van sterker gebogen ruggen, die zich ter hoogte van Aerdenhout minder ver landinwaarts uitstrekten. Deze gebogen duinruggen wijzen ons het Fakkelgraslandschap aan.

We vinden de gebogen duinruggen bijvoorbeeld in een rij van de Tonneblink tot het Museumduin, van de Pannelanderberg via de Ome Janneberg tot de Trapjesberg. Het Fakkelgraslandschap dateert grotendeels uit dezelfde periode als het Buntgraslandschap. Hier is alleen het aandeel oud strandwalzand geringer en het kalkgehalte dus hoger.

Rond de 15de eeuw, werd verder westwaarts het Duindoornlandschap gevormd. In de 18de en 19de eeuw traden er nog flinke verstuivingen op, welke de vorm van het huidige westelijke deel van het duinlandschap hoofdzakelijk hebben bepaald. De toentertijd gevormde duinen hebben paraboolvormen (hoefijzer vorm). Hieraan herkennen we het Dauwbraam landschap.

Aan zee vinden we de zeereep en daar ligt de jongste uiterst smalle strook, het Helmlandschap genaamd. Het helmgras is daar in elk geval overduidelijk aanwezig. Vanaf het midden van de negentiende eeuw is te zien dat het beheer van de zeereep een duidelijke invloed op het gebied heeft gehad.

Deze verschillende landschapstypen liggen niet netjes evenwijdig naast elkaar, maar ze lopen hier en daar door elkaar heen (behalve het Helmlandschap aan de zeereep). Dit komt mede doordat het terrein in de AWD door de aanleg van de kanalen en infiltratiegebieden wat door elkaar is geraakt. Als je door het graven kalkrijk grond naar boven haalt dan zal een kalk minnende plant zich daar als snel vestigen, terwijl er op de omliggende ontkalkte bodem heel andere soorten groeien. De kalk minnende vegtatie zoals de Duindoorn staat daardoor eigenlijk op een plek waar hij normaal gesproken niet voor zou komen.

Eigenlijk is er nog een landschapstype, namelijk het Zeedorpenlandschap.
De bewoners van de zeedorpen hebben in de duinen eeuwenlang hout en plaggen geoogst, veeteelt en kleinschalige landbouw bedreven. Dit heeft een sterke invloed op het landschap gehad, waardoor het nu afwijkt van het omliggende landschap.

De zeedorp bewoners die hun buurtschappen veilig wilden stellen, deden ook al het mogelijke om de verstuiven van de duinen binnen de perken te houden. Ze konden toch niet voorkomen dat tijdens de vele zware stormen, de zeereep steeds weer werd doorbroken.

In duinen treedt successie op. De reeks begint met zeeraket en biestarwegras die beide kunnen kiemen op het vloedmerk. Deze planten houden zand vast en vormen zo het begin van een duintje. Helm volgt als er zoet water in het duintje te vinden is. Ook zandhaver is dan al aan te treffen. Er wordt nog meer zand vastgehouden en op luwe plekken verschijnen blauwe zeedistel en zandteunisbloem. In de beschutting van de eerste aaneengesloten duinenrijen groeit duindoorn. De duindoornstruiken vormenn ondoordringbare stekelbossen.

Duindoorn is een belangrijke plant voor het duin, hij brengt via wortelknolletjes voedingsstoffen (stikstof) in de bodem. Die voedingsstoffen worden door de duindoorn zelf weer gebruikt, maar er blijft voldoende over om de groei van andere planten mogelijk te maken. In de buurt van duindoorns zien we dan ook dikwijls dichte vlierbosjes en een bodembegroeiing van brandnetels en braam. Door de aanwezigheid van planten komt er ook humus in de bodem. Het verteerde bladafval betekent voedsel voor weer andere soorten. Grassen en mossen gaan zich uiteindelijk sterk ontwikkelen en leggen het duin vast; er komt een eind aan het verstuiven.

Mede door de langzame ontkalking van de jonge duinen, zien we dat de vegetatie zich aanpast aan de omstandigheden. Tijdens het wandelen door de duinen (wat vele van ons al jaren doen), zien wij zelf weinig verschil door de jaren heen. Wij merken het niet als een struik afsterft en er geen nieuwe voor in de plaats komt. Pas als heel veel struiken binnen een korte tijd afsterven, valt het ons op. Gelukkig kunnen we door de inzet van Waternet toch de veranderingen in de vegetatie binnen de AWD zien.

We kunnen hieronder het verschil in vegetatie tussen 1999 en 2010 duidelijk zien. We kijken eerst naar het Paars gemarkeerde gedeelte op de kaartjes. In het midden van het paarse gemarkeerde gedeelte zie je duidelijk dat de Duindoorn groei in dat gebied tussen 1999 en 2010 behoorlijk is afgenomen, en plaats heeft gemaakt voor open vegetatie (gras, mos en dergelijke). Dat is hoogstwaarschijnlijk het gevolg van de ontkalking van het duin. In 1999 was het van Limburg Stirum kanaal nog in gebruik en daar was toen veel meer laagstruweel te zien dan in 2010. Ook is er meer zand te zien in 2010.

Het laagstruweel heeft daar nu plaatsgemaakt voor Duindoorn, zand en open vegetatie. Het aandeel loofbos is wat toegenomen in 2010 bij het van Limburg Stirum kanaal en in het midden is het hoogstruweel toegenomen. In de toekomst zal het duin nog verder ontkalken en dan zal de Duindoorn en andere kalk minnende vegetatie zoals Meidoorn nog verder afnemen. Als het gebied verder uitdroogt, dan zal de mosvegetatie zoals deze te vinden is op het Franse vlak, zich waarschijnlijk nog verder uitbreiden en het aandeel zand ook.

Als we naar het rood gemarkeerde gedeelte kijken zien we dat in 2010 het hoogstruweel in omvang is toegenomen, vooral rond het Renbaanveld is dat duidelijk te zien. Ook hier is goed te zien dat de Duindoorngroei minder wordt. Links van de rode markering zie je dat het laagstruweel langs de kust ook iets is afgenomen in 2010 en plaats maakt voor open vegetatie (gras, mos en dergelijke). Rechts van het rode vlak is in 2010 een kleine afname in naaldbos te zien.

Note: Het is jullie misschien opgevallen dat op het kaartje uit 1999 de kleur lichtblauw meer voor komt. Dat komt omdat op deze kaart de Mos\Kruiden Vegetatie apart in lichtblauw is aangegeven. Deze ontbreekt op de kaart uit 2010 en die gebieden zijn in 2010 als Open Vegetatie (lichtgroen) weergegeven, wat het in feite ook is.

Met dank aan Waternet, welke zo vriendelijk was om ons de laatste vegetatiekaart van 2010 te leveren. Het maken van dit soort kaartjes is een tijdrovende en dus dure zaak en we zijn erg blij dat we op deze manier kunnen laten zien hoe de vegetatie in 11 jaar is veranderd in de AWD.

Iedereen bedankt voor de reacties op ons vorige blogverhaal 'Mistig begin'

Groet,
Peter en Janny

Mistig begin

2011-10-05T20:43:00.001+02:00

Op zondag 2 oktober komen we rond 07:00 aan bij ingang De Zilk, het is best wel fris en er staan nog twee auto's op de parkeerplaats. Herman Versteeg was waarschijnlijk net voor ons de AWD binnen gegaan zagen we later op zijn blog. Of we zijn hem misgelopen in de dichte mist. :-)

De gelopen route.

Op het paardenkerkhof zien we een aantal stoere damherten in de mist.

We kijken hier uit op het Franse vlak. Rond 1795 waren hier Franse soldaten gelegerd, maar toen zag het landschap er hier nog heel anders uit. Het gebied was toen veel kalkrijker en het stond hier vol met duindoorn. Door de sterke ontkalking is de duindoorn groei verminderd en de bodem is nu hoofdzakelijk bedekt met een graskruiden- en mosbegroeiing. De Franse soldaten zullen hier ongetwijfeld vaak hebben kunnen genieten van de mist en het uitzicht.

De zon is nog niet op en de kleuren veranderen met de minuut. Janny geniet hier even van het uitzicht terwijl we wachten op zonsopgang.

Nu is de lucht meer roze en de mist lijkt een beetje op te trekken.

Uiteindelijk komt de zon op.

Nu de zon opkomt lijkt wordt het ineens een stuk mistiger. We lopen hier op het stuk wat de Dubbele Pan heet.

We lopen hier op de Vogelvelderweg en ook hier ziet het er sprookjesachtig uit.

We horen damherten burlen en besluiten van het pad af te gaan, de wildernis in.

Uiteindelijk vinden we het eerste burlende damhert. We schieten een plaatje en laten hem verder met rust zodat hij rustig van zijn nieuwe hoed kan genieten.

Het hert gaat verder met burlen terwijl we verder lopen.

We stoppen even bij 'Mees z'n bosje' om te ontbijten en blijven hier een half uurtje zitten. Hoewel we volgens de GPS ongeveer driehonderd meter van alle paden verwijderd zijn horen we in de verte mensen hardop praten. Soms denk je wel eens dat die mensen doof zijn en daardoor heel hard moeten praten terwijl ze vlak naast elkaar lopen. :-)

Tijdens het eten valt mijn oog op dit mini paddenstoeltje. Waarschijnlijk een Hazenpootje (Tip van Loes). Loes bedankt!!

Ik zie iets over de stam van een berk lopen en het blijkt deze aparte vlieg te zijn. We zijn hier bij 'De berkenwal'. Het is ondertussen heel warm en de vesten kunnen uit. Update: Volgens Coby Natuurkieker is dit een Schorsvlieg. Coby bedankt!!

Via het dubbele-drift en het Toonedel lopen we naar de bokkenwei bij het Palmveld. Het dubbele-drift dankt zijn naam aan de dichte begroeiing waardoor het dubbel zo lang duurde om het wild op te drijven tijdens de jacht.

Het gebied rond de Toonedel is behoorlijk vochtig en staat in de winter hier en daar onder water. Een ideale plak voor deze koeien om te grazen. Moeder is hier haar kind aan het wassen en het kalfje geniet er duidelijk van.

Deze kleine lijkt te zeggen 'kom maar op, ik heb mijn moeder bij me'.

Opeens is de kudde in rep en roer en ze hollen luid loeiend naar een open plek, waar een jonge stier een gevecht is begonnen met een koe.

De andere koeien bemoeien zich met het gevecht en de koe krijgt het voor elkaar om de stier op de vlucht te laten slaan. Ze zet de achtervolging in.

De stier kiest eieren voor zijn geld en begint een nieuw gevecht met een andere jonge stier.

We kijken hier op een stuk van de Bokkenwei. Dit is een bijzonder stukje AWD want op de grens tussen de Bokkenwei en het Palmveld stroomt een ondergrondse waterval tot op een diepte van -60 meter. Op deze grens veranderd het gebied van zeer nat op de Bokkenwei tot zeer droog op het Palmveld.

We kijken hier uit op het Rietdel. Waarschijnlijk stond hier vroeger veel riet toen het gebied nog heel vochtig was.

Een mooie dag voor vlinders.

Honingzwammen kunnen ondergronds erg groot en heel oud worden. In april 2003 werd in het Malheur National Forest in de Amerikaanse staat Oregon een sombere honingzwam ontdekt van naar schatting 2400 jaar oud met een ondergronds mycelium omvang van 8,9 km². Daarmee is deze schimmel het grootste organisme ter wereld. Ook in Zwitserland in het Nationaal Park in de streek Engadin komt deze schimmel met een grote omvang voor. Hier is de schimmel ongeveer duizend jaar oud en ongeveer 800 meter lang en 500 meter breed.

De paardenbijter (Aeshna mixta) is een echte libel uit de familie van de glazenmakers (Aeshnidae). Het is met 63 mm een grote soort, maar een van de kleinere glazenmakers.De soort komt algemeen in Nederland en België voor maar is nergens talrijk; de libellen leven verspreid. Ze zijn te vinden bij stilstaand of langzaam stromend water, vaak bij tuinvijvers. Het verspreidingsgebied loopt van Noord-Afrika tot aan de Oostzee. De vliegtijd is van midden juni tot begin november, met een hoogtepunt van half augustus tot half september.

De paardenbijter bijt geen paarden, maar dankt zijn naam aan het feit dat hij vaak jaagt op insecten die zich dichtbij het lijf van dieren of mensen ophouden, waardoor het lijkt of hij ze bijt.
Op de foto is een kenmerkend verschil met juffers goed zichtbaar: juffers houden de vleugels in rust samengeklapt achter zich, terwijl echte libellen de vleugels horizontaal houden (vergelijk bijvoorbeeld met de watersnuffel).

Het zicht op het Oosterkanaal bij de Oostweg. De waterhuishouding in het gebied is voor een groot deel bepaald door het op NAP -1 m gelegen Oosterkanaal (ten oosten van dit deelgebied) en door de aanwezigheid van veenlenzen in de ondergrond. Door de drainerende werking van het Oosterkanaal heeft vrijwel het hele gebied een diepe grondwaterstand. Daar waar veenlenzen in de ondergrond liggen, kunnen lokaal hogere waterstanden voorkomen. In enkele diepe voormalige uitblazingskuilen staat zelfs water.

De voorraad in de vijf voorraadkanalen wordt voortdurend verbeterd door het beschikbare goededuinwater zoveel mogelijk in het voorraadkanalensysteem te brengen. Zo wordt de winning van het Oosterkanaal permanent in het Nieuwkanaal geloosd. Deze winning kan zo nodig sterk worden opgevoerd met behulp van de plaatselijke diepe winmiddelen (600 m3 per uur).

En zo komen we weer aan het einde van de zeer vroege wandeling door de AWD.
Wij hebben er van genoten en jullie hopelijk ook. :-)

Iedereen bedankt voor de reacties op ons vorige blog 'Jacht in de AWD'
Groet,
Peter en Janny.

Jacht in de AWD

2011-09-26T21:50:00.000+02:00

Nee het schieten op de damherten is nog niet begonnen, maar er was een tijd dat jagen in de AWD heel normaal was. Vandaag een kijkje in het verleden van de jacht in en om de AWD. De foto's zijn die van onze wandeling van zondag 25 september, we hebben toen ook het onderstaande gevecht tussen twee damherten kunnen fotograferen en filmen.

De gelopen route is hier te downloaden.

Al in 1342 werd de jacht op konijnen in de duinstreek al vermeld en in 1478 wordt de patrijzejacht genoemd. Een 'placaat' uit 1502 noemde als jachtdieren onder andere: Hasen, Lepelaers en Bergheenden, Perdrijsen (patrijs), Fesanen (fazant), Quaken (kwak), Schollevaers (aalscholver), Putoren (roerdomp), Swanen, Moerhoenderen (waterhoen), Cranen (kraanvogel) en Reygheren (Rijgers).

In de 'Veenen der Wildernisse' (duinstreek), die zich uitstrekten van Vogelenzang en Teylingen tot Voorschoten en Leiden, kwamen ook reeën en wilde zwijnen voor, maar het bovengenoemde placaat vermelde ook dat deze niet mochten worden bejaagd. In opeenvolgende plakkaten (vanaf 1595) werd de aanwezigheid van reeën en wilde zwijnen bevestigd in de duinstreek.

Toentertijd werden alle dieren gejaagd om te eten, maar vooral reigers werden toen als lekkernij beschouwd. Hoewel de gewone man natuurlijk ondanks de zware straffen die op stroperij stonden ook wel eens een buit probeerde te verschalken, was het jagen op het bovengenoemde wild voorbehouden aan de edelen.Tussen Petten en Beverwijk kwam de ree en het zwijn het meest voor. In de 16de eeuw werd ook op herten gejaagd, daarbij werd het wild opgedreven door honden en beschoten men ze met het roer, een primitief geweer.

Totdat een plakkaat in 1524 het rapen van eieren verbood op straffe van twee carolusguldens, stonden de eieren van wilde ganzen, kieviten en plevieren ook op het menu. Om en nabij 1600 ging men 's winters op meeuwenjacht, dit was niet zozeer om het vlees maar om de veren welke in dekbedden werden verwerkt. Rond 1750 was het rapen van meeuweneieren erg in trek vanwege het bakken van een omelet met de naam 'meeuwenstruijff''.

Ondanks dat men zoveel waterwild voor eigen gebruik te oogsten had, mochten anderen daar niet van meegenieten. In 1636 en 1637 schreef de heer van Berkenrode boze brieven aan het stadsbestuur van Haarlem om zich te beklagen over de stroperij in zijn 'Reigerijen', waarin meer dan 1.000 koppels reigers, kwakken en ander wild huisde.
Rond 1636 waren er geen reeën, wilde zwijnen, fazanten en korhoenders meer te vinden in de duinstreek. Zelf duiven mochten niet meer gejaagd worden vanwege hun schaarste, dat mocht pas weer drie eeuwen later in 1852. De Duivendrift vlakbij de Oranjekom zal naar de jacht op de duif zijn genoemd.

Op 28 juli 1795 maakte de Franse bezetter een einde aan het alleenrecht van de adel op het jagen, de rechten van de adel werd 'directelijk' afgeschaft en iedereen mocht vrij jagen op zijn eigen grond. Er was echter één uitzondering, want: Niemand zal in 's Lands Zeeduinen vermogen te jaagen of eenig Wild of Gevogelte te vangen. Omstreeks 1850 was de wildstand in de duinen zo goed, dat Cornelis van der Burg zich als poelier in Noordwijkerhout vestigde.

Één van zijn vaste klanten wa het hotel Huis ter Duin in Noordwijk. In het begin van de 20ste eeuw diende de jacht een nieuwe mode, die ook onder de chique gasten van dit hotel opgang maakte.
In 1906 verschenen de eerste dameshoeden versierd met veren, vleugels en zelfs koppen van sterntjes. Dit betekende een ware slachting onder de Sterns, deze slachting had voornamelijk plaats in de broedtijd omdat de vogels in paartooi op hun mooist zijn. Gelukkig maakte een Koninklijk Besluit hier op 18 juli 1908 een einde aan.

Op een jachttableau uit 1902 waren nog veel bejaagde soorten te vinden welke ook op het plakkaat van 400 jaar daarvoor voorkwamen. Nog steeds werden patrijzen, konijnen, hazen en fazanten geschoten, maar aangezien de smaak van de waterwild eter was veranderd, werden Reigers werden niet meer gegeten, vele eenden soorten nog wel.Tussen 1900 en 1925 verschoven de getalsverhoudingen van sommige soorten.

Doordat het akkergebruik terug liep in de duinen halveerde het aantal patrijzen dat per dag werd geschoten, konijnen en houtsnippen werden daarentegen in steeds grotere aantallen geschoten. In 1905 ving men op een jachtdag al gemiddeld vier a vijf konijnen, tegenover gemiddeld één konijn per dag in de jaren net voor de eeuwisseling. Het gaat hier dan om de aantallen in het Zuid-Hollandse gedeelte van de AWD.

Ook eieren werden er weer geraapt, van Grutto en de Wulp bij tientallen en van de kievit in het begin met ruim 200 per jaar. Het verdwijnen van de broedkolonie van de Meeuwenduintjes, was voor een groot deel het gevolg van dit eieren rapen. In de voor de wandelaars afgesloten infiltratie gebieden werden er gelijkertijd weer nieuwe kolonies gevestigd.

Er bestaat een groot verschil tussen de duinrovers van nu en die van vroeger. Uilen, vossen of wezels houden niet zelf hun voorraad te vangen prooien bij, de mens daarentegen houd zelf zijn prooidier stand op pijl. Beide hebben wel een territorium en de mens doet zijn uiterste best om de concurrentie van de vos uil of wezel op een zo laag mogelijk pitje te houden.

Ook vogels zoals kraaien, eksters en roeken werden in de achttiende eeuw vervolgd. Rond 1780 wordt de 'Aeksterschouw' beschreven: wie na de maand mei nog een eksternest in zijn gebied had laten zitten, kon een fikse boete oplopen. In 1857 werden er premies gezet op de valk, wouw, havik, sperwer, of buizerd a 30 cent per stuk; voor een echte arend zoals de zeearend kreeg men een gulden. Zo kreeg de jachtopzichter van Haarlem omstreeks 1860 jaarlijks meer dan 40 kiekendieven en ruim 60 sperwers aangeboden.

Men schoot de vogels ook vaak op het nest, gaaien en kraaien leverde men bij honderden, doch raven zelden meer dan 10 per jaar.
In 1912 trad de vogelwet in werking welke het bejagen van roofvogels aan banden legde. Vogels zoals de havik, buizerd en raaf waren in 1920 zo goed als uitgeroeid dus kwam deze wet kwam net op tijd.

In1608 kocht de stad Haarlem in 1608 het "recht van Zwanendrift" omdat men daar nog reigers en zwanen aten. In alle grachten en vijvers mochten zwanen gehouden worden, wat waarschijnlijk ook betekende dat hier van bijvoeren en extra zorg sprake was. Het toezicht hierop werd gehouden door een opzichter met de titel van pluimgraaf. Het jachtwild bestond waarschijnlijk voornamelijk uit fazanten. In 1837 moest men de fazanten voor de winter binnen halen.

In het voorjaar konden konden de fanzanten hun kroost verzorgen waarna een gedeelte werd losgelaten voor de jacht. Omstreeks 1920 had de familie Barnaart een grote faam op het gebied van kweken, voeden en verzorgen van fazanten. In de oorlogsjaren werd hun fokkerij tijdelijk stilgelegd.
In 1948 was het 'onschuldige' steenuiltje de pisang en moest worden bestreden, omdat het een ware slachtingen aanrichtte op de fazantenkwekerijen.

Ook de Fazanten in het veld werden goed verzorgt. Het bijvoeren met zaden had echter een invloed op het gebied. Natuurlijk werden niet alle zaden door de fazanten opgegeten en gebiedsvreemden kruiden en planten kwamen op deze manier in de duinstreek terecht, bijvoorbeeld cichorei, naakte lathyrus, kroontjeskruid en duist. De voerakkers voor reeën, met hun akkeronkruiden als bolderik, ruige klaproos, gele ganzenbloem en korenbloem, werden in 1978 opgeheven.

In 1398 jaagde de mens al op de vos, Waarschijnlijk niet vanuit het oogpunt van beheer, maar eerder uit puur vermaak. Guy van Chatillon, graaf van Blois, was in dat jaar te gast op het slot Heemstede, in de avonduurtje werd er muziek gemaakt, gefeest en gedobbeld maar 's morgens vroeg ging men vroeg op vossen jagen. In 1625 werd het menens met de achtervolging van de voedselconcurrenten.
Vanaf dat jaar was het aan de duinmaijers (Duinbeheerder) geoorloofd om "grote en kleine arenden (verzamelnaam voor roofvogels), die groot kwaad deden in de duijnen", te bejagen.

In 1636 werd in detail beschreven hoe schadelijk bunzingen en hermelijnen te werk konden gaan (in de Bunksem- en Harmekuil bij het Palmveld). In 1636 werd ook de vos als te bestrijden wild genoemd. De vos was was in Holland nog niet zo actief, maar als de rivieren 's winters bevroren wilde de vos nog wel eens de oversteek maken. De vos werd dan meteen door de Duinmaijers gedood.

Binnen de huidige AWD zoals wij dat kennen is niet gejaagd op de vos; direct buiten het gebied heerste echter een zware jachtdruk. Een reeds jarenlang bestaand discussiepunt is de vraag of een zodanig grote vossenpopulatie beschouwd moet worden als gewenste natuurlijke ontwikkeling.

Ook bijvoederen en uitzetten van roodwild kent een lange historie. Prins Maurits liet in 1593 dam- en edelherten uit Engeland overkomen om ze in de Haagse duinen uit te zetten. Uit een geschrift van 1596 blijkt dat men waterkuilen groef zodat de herten 's zomers geen dorst zouden lijden. 's Winters moest worden bijgevoerd met erwtenstro en hooi.
De sloten en drinkpoelen werden in de winter ijsvrij gehouden. Het roodwild in de duinen rond Haarlem vergde begin van de 17de eeuw heel veel zorg. Prins Frederik Hendrik was toen zo vaak bij zijn legerscharen te velde, dat er voor de jacht weinig tijd overbleef.

Enkele methoden en gebruiken van jagers en jachtopzichters zijn in plaatsnamen vastgelegd. Zo is de Paalsprenkel een eeuwenlang gebruikt attribuut om vogels te vangen. Deze sprenkel werd opgesteld op een paal, waarop roofvogels graag gaan zitten. Bij het landen beroerden ze het vangmechanisme (Een plaatje), waarbij de klem rond de poten dichtsloeg. Met de kop naar beneden hangend moesten ze wachten totdat ze uit de val bevrijd werden. De Eksterkuil herinnert aan het gebruik van sprenkels om eksters te vangen.

Het vangen met klemmen, strikken en dergelijke, was voor de jager lastig, maar ook zeker voor de buit heel 'vervelend'. Het gevangen dier stierf een langzame, onaangename dood en het kostte de jagers veel moeite en tijd. Het geweer was voor beide een betere oplossing, al was het gevaar voor de jager ook groter. Zo kleeft aan het Busettebos een tragische herinnering: omstreeks 1880 ging hier per ongeluk het geweer af van Toon Tempelman, welke daarbij om het leven kwam. Of zijn geweer ook daadwerkelijk een buset was, weten we helaas niet.

Nadat in de jaren na de oorlog incidenteel een reebok werd waargenomen, is in 1952 de stand uitgebreid met elf van elders aangevoerde exemplaren. Tot 1969 werd geen jacht uitgeoefend op het reewild, zodat een aanzienlijke populatie kon ontstaan.
Deze veroorzaakte schade aan de naburige bollenvelden en beplantingen. Bovendien hadden grote aantallen valwild (wild dat op een andere manier is doodgegaan dan gejaagd) veel commentaar van het publiek tot gevolg, waarna besloten werd de ree in de jacht op te nemen. Tot 1978 werd de jacht verpacht aan negen pachters, iedere pachter had een eigen jachtopzichter in dienst die een eigen beleid voerde ten aanzien van de fauna.

En tot 1979 bestond er van bedrijfswegen (waternet) geen gericht faunabeheer, met uitzondering van het reewildbeheer. Het beheer werd bepaald en uitgevoerd door de jachtpachters in het gebied. Vanaf 1978 wordt het jachtbeleid echter door Gemeentewaterleidingen zelf bepaald en in 1984 is de jacht geheel beëindigd en vindt er nog slechts beheersjacht op reeën en konijnen plaats.

In het begin van de jaren tachtig werd na een jarenlange discussie besloten de als exoot beschouwde damherten uit het gebied te verwijderen. Dit bleek echter niet eenvoudig en men stuitte op veel verzet bij het uitvoerend personeel en het publiek. Bovendien is het damhert een welkome grazer, zodat er uiteindelijk van verwijdering werd afgezien.

Over de jacht in en om de AWD is nog heel veel meer te vertellen, maar dan zou het een nog veel langer blog worden :-) Misschien later meer daarover.

En dan nog even een stukje uit de Zandvoorter courant over de rondleiding welke ik op verzoek van de AWD Hyvers heb gegeven. Jolanda (jomeko) heeft dit voor de Hyvers georganiseerd en journalist Edwin Gitsels was aanwezig om de rondleiding voor de krant vast te leggen. Toch leuk als je eerste AWD rondleiding meteen resulteert in een krantenartikel. :-)

Iedereen heel erg bedankt voor de reacties op het vorige blogbericht 'Het AWD bij De Zilk'.

Groet,
Peter en Janny

Het AWD bij De Zilk

2011-09-20T20:51:00.000+02:00

Het was maandag een mooie dag voor een wandeling bij De Zilk, deze keer meer plaatjes en wat minder tekst. :-) We komen rond 11:45 aan en we gaan via het Paardenkerkhof helemaal richting het zuiden van de AWD.

De gelopen GPS route is hier te downloaden.

Op het Paardenkerkhof is al goed te zien dat de herfst in aantocht is, de Adelaarsvarens worden al bruin. Het is nog bewolkt en er staat een stevig windje, maar in de verte zien we de blauwe lucht al aankomen.

Deze Jonge heren zijn aan het grazen maar ze slaan op de vlucht zodra ze ons zien. Gelukkig zagen we de damherten eerder. :-)

Helemaal in het zuiden van het Paardenkerkhof ligt Sasbergen en daar bevindt zich 't heitje. Dit is een uniek stukje in de AWD en de duinen van Zuid-holland. Voor zover ik weet is er verder nergens hei te vinden aan de zuid-hollandse kuststrook.

Als we hier komen dan moet ik deze berken altijd even fotograferen. Het zijn wat mij betreft de mooiste bomen. De lucht trekt open en de zon komt zo nu en dan vanachter de wolken tevoorschijn.

Deze Libel zit op een stuk Parasolzwam in de zon.

We lopen richting het westen richting de Gijzenplank en de Paradijhoek, dit was vroeger landbouwgrond voordat het gebied uitdroogde. De afwateringsbeekjes zijn hier nog steeds te vinden.

Volgens mij is dit een Bont Zandoogje.

We zijn hier bij de Rogge pan, een naam die aangeeft wat hier vroeger werd verbouwd.

We gaan hier even op een bankje zitten om wat te eten en te drinken. Een aantal kraaien vliegen over om even later te landen op het zweefvliegveld.

We kijken hier richting Starrenbroek. We lopen zuidwaarts langs het zweefvliegveld en onderweg blijven we hier en daar even plakken, want het barst hier van de bramenstruiken. Janny wil nog wat jam maken en onze papegaai is ook gek op bramen.

Bij het Ruige Del zien we deze zandheuvel en wat opvalt is de donkere laag laag zand. Misschien veroorzaakt door een duinbrand in het verre verleden.

Bij de Slaaibergen komen we Paul van der Stap tegen met zijn paard en wagen. Hij is bezig met zijn rondleiding. Paul gaat linksaf en wij lopen de andere kant op en genieten hier van dit prachtige uitzicht.

Als we op het Grote Vlak aankomen zien we Paul in de verte net uit het zicht verdwijnen. Wat een prachtige vergezichten heb je hier toch in de AWD.

We kijken hier op de Pan van Janus, genoemd naar Janus van der Meulen die hier rond 1924 een zestal geiten hield bij de jachtopzichters woning aan het Starrenbroek. De geiten waren vastgebonden aan een paal en hielden zo het gras kort. Dat was een vorm van beweiding die rond 1820 veel gebruikt werd, bij Zandvoort alleen al stonden 40 van die geiten. Maar niet alleen daar, op het Zwarteveld liepen de geiten van Toon Jansen. Namen als Bokkenpoelen, Bokkevlak en Bokkenwei duiden nog op de plekken waar de geiten rondliepen.

Pan van Janus.

Bij het Lange Velletje zien we deze koeien liggen en met zo'n achtergrond moet je dan wel een plaatje schieten. :-) Tussen de koe in het midden en de koe links zie je nog een ondiepe afwateringsgreppel. Ook dit stuk werd vroeger als landbouwgrond gebruikt.

Een rode Libel op een flinke Stuifzwam.

Een kleine Parasolzwam.

Langs de Haasvelderweg zien we deze vogel, volgens mij is dit een vrouwtjes roodborsttapuit.

Bij de brug over het Oosterkanaal zien we dit jong om eten bedelen. Moeder Meerkoet duikt naar de bodem en als ze boven komt trekt het jong het zo snel mogelijk uit haar bek.

Het uitzicht op 'Het voorste bosje'.

En hier zijn we dan weer vlak bij de uitgang. Het is toch nog een prachtdag geworden en we hebben genoten van de zon en al het moois in de AWD.

We gaan rond 17:30 weer naar huis om nog even op de bank te hangen. ;)

Iedereen nog bedankt voor de reacties op ons vorige blog 'Vinken vangen door de eeuwen heen'.

Groet,
Peter en Janny

En op 21 sept staat en een stukje over de afschot van damherten in de telegraaf.

Nieuws van Stichting Natuurbelang AWD

2011-09-17T19:19:00.003+02:00

Vandaag wat nieuws van Harry Hobo van Stichting Natuurbelang AWD over de plannen voor het aanleggen van een fietspad door de awd, en dat moet natuurlijk voorkomen worden.

Fietspad door Amsterdamse Waterleidingduinen

opnieuw ter discussie.

Traject alternatieffietspad afgekeurd - wat nu?

Een natuurtoets uitgevoerd door de provincieNoord-Holland geeft aan dat het alternatieve fietspad traject wat door deklankbordgroep is voorgesteld en door de politiek goedgekeurd werd, niet kandoorgaan. Er is eenvoudigweg een te grote natuurvernieling. Grijs duin gaatverloren en de Korfslak heeft er ook onder te lijden. Op zich is dit goednieuws.

Hoofdpijndossier nummer 1 - maar wat nu?

De provincie zal nu op zoek moeten gaan naareen ander traject. Eugenie ten Hag, van de provincie NH en projectleiderfietspad, kan geen duidelijk antwoord geven op de vraag of nu alle opties weeropen liggen. Dit impliceert dat de provincie blijkbaar toch ook weer de routedoor de AWD opnieuw bespreekbaar wil maken. Terug naar 2009 lijkt het wel.

Wat vindt Natuurbelang AWD.

We hebben u nodig om mee te denken.

Wij vinden dat het advies van deklankbordgroep ter harte moet worden genomen. Men heeft tenslotte 1 jaar langkunnen nadenken en vele deskundigen geraadpleegd. De natuurgroepen in deklankbordgroep hadden grote voorkeur voor een route buiten het natuurgebied om. Duslangs de Vogelenzangseweg en Leeuwerikkenlaan. De tijd is nu gekomen om deze'second-best ' optie uit te voeren. Een groot deel van de klankbordgroep staathier tenslotte achter.

Deze voorkeursvariant is slechts 300 meterlanger dan de nu afgekeurde route, geeft geen natuurvernieling en opent demogelijkheid om de levensgevaarlijke Vogelenzangseweg aan te pakken. Iets wat deprovincie al jaren negeert maar de situatie op de Vogelenzangseweg is echt nietmeer van deze tijd. De ENFB staat voor de verandering nu eens aan onze kant enziet het als een groot knelpunt. Wij zeggen,combineer een mooie route en een grote opknapbeurt van de Vogelenzangseweg.

Denk mee.

Wezoeken mensen die willen meedenken voor de Waterleidingduinen. Er moet vanalles worden gedaan.Folders uitdelen, politiek benaderen, informeren.Afhankelijk van uw eigen interesse is er voor iedereen wel werk, u kunt zelfbeslissen hoeveel tijd u erin steekt, voor uw eigen AWD.

Om u op te geven kunt u bellen met H. Hobo 06-23 444 396 of email naar info@natuurbelangnederland.nl

Een ding is zeker, de klankbordgroep keurt - bijna unaniem - en route door de AWD af. Tenslotte was de klankbordgroep inhet leven geroepen omdat er grote weerstand was en is tegen een route door deAWD.

14.000 handtekeningen en actiewandeling.

Niet zomaar, Er zijn 14.000 handtekeningenopgehaald. 80 procent van de AWD bezoekers ziet een fietspad echt niet zitten.500-750 mensen kwamen opdagen bij de grote actiewandeling. Een ongehoord hoogaantal. De AWD voorziet blijkbaar in een grote behoefte. Randstad bewonershebben behoefte aan rust en ruimte, het is een drukke wereld en na een weekhard werken biedt de AWD datgene wat bijna nergens meer in Nederland gevondenwordt - rust. Je kinderen kunnen ongestoord over het pad rennen en hoeven voorde verandering nu eens niet op te letten. Een heerlijk en veilig gevoel. Maarook trimmers weten de AWD te vinden. De bijna 1.000.000 bezoeken per jaar makende AWD tot een belangrijk recreatiegebied.

Fietsen kan bijna overal in Nederland en juisthet feit dat de AWD fietsloos is maakt de AWD uniek en voorziet zo in een grotebehoefte. Een mens wil kunnen kiezen. Soms lekker fietsen en soms een paar uurpure ontspanning in een groot wandelgebied.

Het is jammer dat de politiek blijft inzettenop een verouderd idee hoe je natuur moet ontsluiten en toch nog te weinig naarde mening van de bezoekers luistert.

Waarom komt ereigenlijk een fietspad.

Eris dus geen enkele reden om niet te kijken naar een fietstraject buitenhet natuurgebied om. Het fietspad zou noodzakelijk zijn om Europese subsidie binnente halen. De provincie heeft altijd vol gehouden dat het traject dan ook welminimaal langs /door de duinen moet lopen als voorwaarde. Datblijkt echter niet waar. De EU stelt enkel als voorwaarde dat het fietspad eenrecreatieve functie moet hebben. De mate waarin dat het geval is mag deprovincie zelf bepalen. Er is dus wat de EU betreft geen enkelenoodzaak een traject door de duinen aan te leggen.

Politiek wordt wakker.

De provinciale fracties en wederom Amsterdamzullen opnieuw een nieuw traject moeten bekijken en goedkeuren. Hopelijk zienze nu wel de waarde van de AWD in. Tzt zullen we u berichten wat u zelf kuntdoen om de politiek te informeren.

U hoort nog van ons.

Vinkenvangen door de eeuwen heen

2011-09-11T22:58:00.001+02:00

Eerder hebben we het al gehad over de functie van het huisje op Zeerust in de AWD. Ik dacht toen dat de portretten in het huisje die van de hoge heren waren welke door de eeuwen heen het Vinken beoefende. Na aardig wat speurwerk blijk dat toch iets anders te liggen. Dus deze keer wat minder foto's en meer tekst. :-)

Ter verduidelijking hieronder even een plaatje waarop de locaties van het Leyduin en Zeerust te zien zijn.

De vangsten op de eerste vinkenbaan 111 in het Leyduin waren teruggelopen als gevolg van de toegenomen bebossing. De baan lag in de duinen tussen de buitenplaatsen Leyduin en Woestduin. Het in 1805 gebouwde vinkenhuisje stond 'tegen over den Viersprong, waar thands het kanaal der Waterleiding zich in de beek van Leyduin stort'. Wegens onbevredigende resultaten werd een paar honderd meter ten oosten van de oorspronkelijke Zeerust-baan een nieuwe vinkenbaan aangelegd. Deze nieuwe vinkenbaan werd daar gebouwd door David van Lennep en deze vinkenbaan werd in of omstreeks 1856 in gebruik genomen.

In het vinkenhuisje bevindt zich een afzonderlijke ruimte voor de hokken van baanlopers (vogels), met boven de ingang het opschrift 'te huis voor baanloopers'. Het huisje is een rijksmonument nr. 9713 en is gezamenlijk eigendom van de gemeenten Amsterdam en Bloemendaal. Rond 1955 is er nog wat geharrewar geweest over het feit dat de gemeente Amsterdam het vinkenhuisje het liefst aan het Nederland Openluchtmuseum in Arnhem wilde schenken, maar de burgemeester van Bloemendaal wilde daar absoluut niet aan en vond dat het huisje in Kennemerland thuishoorde.

Op een van de wanden van het huisje zijn portretten van vier bekende achttiende-eeuwse beroeps vinkers geschilderd. Wie dit heeft gedaan is niet duidelijk, maar ze zijn in ieder geval lang na de dood van deze vinkers geschilderd. Hoogst waarschijnlijk zijn de portretten gebaseerd op voorbeelden in het vinkenhuisje van de Manpad-baan in het Leyduin. Tussen de portretten bevinden zich een aantal versjes welke uit de pen van Cornelis van Lennep komen, deze versjes zijn afkomstig uit het vinkenhuisje in het Leyduin. Onder de portretten zijn de schuifjes van de kijkgaten te zien. Deze konden gesloten worden om te zorgen dat er geen geluid naar buiten kon doordringen.

Hierboven zie je o.a. het portret van Hendrik Witsenburg, een bekende beroepsvinker. Hij legde bijvoorbeeld in 1782 (in opdracht van Philip Kops) de baan in het Molenduin (Bloemendaal) aan. Voor zover ik kan achterhalen hadden de meeste beroepvinkers in de maanden dat er geen vinken gevangen konden worden nog een ander beroep. Hendrik Witsenburg was waarschijnlijk ook herbergier en dat meen ik op te mogen maken uit een oude koopacte met de volgende tekst.

"Op donderdag 6 oktober 1791 Bloemendaal, koopacte.
Den Insolventen Boedel van Hendrik Witsenburg en Jacomijntje Willemse .... ingevolge de acte van Commissie van dato ....Augustus 1791 ..... te hebben verkogt ... aan Jan Harmse Berbe Een Huis en Erve zijnd Een Herberg voorheen genaamt den Dorren Hout nu nazareth, waar in de Tapneering veele Jaaren is geexerceert"

Manus (Harmanus) Handgraaf wordt in zijn overlijdensakte (Velsen 28-12-1843) beschreven als arbeider. Ook wordt hij in het Registre Civique uit 1811 beschreven als Ouvrier (Landarbeider).
Meer heb ik niet over deze vinker kunnen vinden. De Registre Civique zijn de bevolkingslijsten uit de jaren 1796 en 1811.

Hierboven zie je het portret van Dirk van der Kodde, welke bij de Van Lenneps in dienst was als vinker. In de jaren 1770-1778 vinkte hij op de Manpad-baan in het Leyduin en later in 1805 vierde hij triomfen op de baan van Groot Bentveld. Op de Manpad-baan in het Leyduin werd Van der Kodde opgevolgd door zijn in 1758 geboren leerling Dirk van der Horst. Ook hij wordt in het Registre Civique uit 1811 beschreven als Ouvrier (Landarbeider).

Jacob Stok was in het wereldje van de achttiende-eeuwse Kennemer buitenplaatsbezitters ook welbekend. Jacob Stok heeft in 1790 een vinkenbaan met de naam 'baan van de bleekenberg' aangelegd in Bloemendaal. In een advertentie welke ik vond in de Haarlemsche Courant van 1810 wordt deze vinkenbaan te huur aangeboden. Alle toebehoren zoals netten, blinden vinken e.d. waren te bevragen bij Jacob Stok. Jacob Stok was woonachtig in Vijfhuizen onder Bloemendaal.

Er werden niet alleen vinken gevangen op de vinkenbanen, ook andere vogels zoals sijsjes, putters, spreeuwen, boomleeuweriken en de kuifleeuwerik waren de klos en allen waren ze geschikt voor consumptie in die tijd. Hieronder zien je één van de manieren om vogels te lokken, in dit geval d.m.v. een wipvogel of roervink. De vogel zat met een touwtje, of een soort tuigje aan het stokje vast. De vogel kon aan het fladderen worden gemaakt door even aan het touw aan de wipstok te trekken. Dit zou dan de aandacht trekken van de wilde vogels. Vinken en lijsters waren ongeschikt als wipvogel.

Het ging er niet altijd even zachtzinnig aan toe, want soms werden de touwtjes aan de staart bevestigd. Om te voorkomen dat de veren los zouden laten, werden de staartveren één voor één uitgetrokken en en werden de veren vervolgens weer diep in het achterlijf gedrukt. Zo kon het voor komen dat de wipvogel door deze ruwe behandeling een aantal keren per ochtend vervangen moest worden. Slecht weer kon ook fataal zijn voor de wipvogels, op 29 oktober 1809 regende het op de baan van Cornelis van Lennep in het Leyduin zo langdurig dat alle wipvogels stierven, waardoor er die dag bijna niets werd gevangen.

Druipbanen zoals hieronder te zien hadden behalve hun speciale, voor vinken aantrekkelijke beplanting twee andere grote voordelen boven vluchtbanen (open netten), dankzij de beschutting tegen de wind kon er een langer net worden gebruikt, het in greppels liggende druipnet was onttrokken aan het zicht van vogels. Bij harde wind en wanneer de vinken wild waren, leverde een open net meer op dan een druipnet.

Sommige 'zondagsvinkers' welke met kleinschalige middelen zoals lijmstokjes, knippen en dergelijke kooivogels vingen behielden een deel van de vangst voor eigen gebruiken verkochten de rest.
's Winters gebruikten vinkers vaak kleinenetten, zoals ééndeurige (sijzen)vlammetjes, waarbij ze een paar baanlopers en kooitjes met zingende blinde vinken plaatsten. In de wintermaanden werd ook veel gelijsterd. In principe kunnen er gedurende het hele jaar zangvogels worden gevangen, maar de herfst en winter lenen zich daar het best voor.

Op de vinkenbanen van het Huis te Manpad in het Leyduin en bij Zeerust zijn door de Van Lenneps in de periode 1768-1911 ruim een half miljoen vogels gevangen. Het familietotaal ligt nog hoger, want elders wonende Van Lenneps hebben gevinkt op andere banen, waaronder die van de buitenplaatsen Leyduin (Heemstede/Vogelenzang), Duinrell (Wassenaar) en Spanderswoud ('s-Graveland).
Toen de vogelwet 1912 in werking trad was het vinken al op zijn retour. De consumptie stelde aan de vooravond van het wettelijk verbod nog maar weinig voor en voor de Hollandse elite was het vinken als vermaak al niet meer zo interessant.

Een oud vinken recept:
'Steek 10 vinken aan een speetje (klein spitje), zout ze en braad ze met stukjes spek, of bak ze in eene koekepan met ruim boter. Zij moeten zeer croquant gebakken of gebraden worden op een fel vuur.' Aldus een recept van de Haagse kok François Blom uit zijn Moderne kookkunst, waarvan in 1910 de zevende druk verscheen.'

Het ooit zoveel beoefend tijdverdrijf en nevenberoep was toen nog maar een schaduw van wat het eeuwenlang was. De even spaarzame als onopvallende restanten van vinkenbaanvallen en baanbeplanting, enkele vinken huisjes en wat vangattributen die tot museumstukken zijn gepromoveerd. Het vinken zou in onze tijd ondenkbaar zijn, maar het is nou eenmaal een stukje Nederlandse geschiedenis of we het leuk vinden of niet.

Als laatste nog even wat getallen welke laten zien hoeveel vogels er toentertijd werden gevangen.

Vangsten op buitenplaatsbanen AWD, 1739-1911
Buitenplaats

Manpadbaan in Leyduin
periode          aantal vangst jaren     totale vangst gemiddelde per vangstjaar
1769-1858     88            345.832                      3930

Manpad-baan bij Zeerust
periode          aantal vangst jaren    totale vangst       gemiddelde per vangstjaar
1856-1911       56                      177.259                         3165

Baan in Renbaanveld
periode          aantal vangst jaren    totale vangst gemiddelde per vangstjaar
1894-1911       18                       50.249                   2792

Hoewel het niet meevalt om dit soort gegevens te achterhalen, blijft het toch leuk om uit te vissen wie de personen op de portretten zijn en wat ze in het verleden van de AWD en omgeving hebben gedaan. We weten nu een klein beetje meer over het vinken en de beroepsvinkers van weleer.

Iedereen bedankt voor de reacties op ons vorige blogbericht 'Tussen het verleden en het water'

Groet,
Peter en Janny

AWD weetje: Tussen de Bokkenwei (Palmveld) en het Vogelenveld bevindt zich een ondergrondse grondwaterval van -1,5m naar dieper dan -60m onder het maaiveld.

Tussen het verleden en het water

2011-09-05T16:40:00.002+02:00

Zaterdag beginnen we de avondwandeling op het Panneland en we willen vandaag richting de grens Witteveld en infiltratie gebied 3. Het is rond de 27 graden, dat is best wel warm. Rond 15:15 lopen we het gebied binnen en hopen dat het snel wat koeler wordt.

De gelopen GPS route is hier te downloaden.

We nemen de route langs de bunkerberg.

Op de bunkerberg vind je nog steeds de oude bunkers 105 en 106. De Duitsers bouwde hier de bunkerdorpen en geschutsopstellingen.

Op de heuvel van de bunkerberg vind je overal stukken van de bunkers

Op de bunkerberg tussen de bunkers treffen we deze kikker aan.

Vlier (Sambucus) is een geslacht van snelgroeiende heesters of kleine bomen. In de lente dragen ze tuilen van witte of crèmekleurige bloemen, gevolgd door kleine rode, blauwachtige of zwarte vruchten. Thee van de bladeren werkt bloedreinigend. Thee van de bloemen versterkt de afweer. Gekookte bessen versterken de stofwisseling en worden ingezet tegen ischias en reuma. Vlierbessensiroop is goed voor de keel bij een verkoudheid. Het helpt de koorts te onderdrukken bij griep.

Op de Duinpanweg treffen we een oude bekende aan. De moervos welke we ook vaak op de kippendellen tegenkomen. Ze heeft het warm en is een stuk schuwer dan we gewend zijn. Misschien maar goed ook. Deze vos wandelt blijkbaar heel wat af om te kunnen bedelen.

We passeren het Hondevlak waarvan niet bekend is waar de naam vandaan komt. Het heeft waarschijnlijk is te maken met de jacht. Hier steken we het Nieuwkanaal over. Het Nieuwkanaal is wat we noemen een win-kanaal, meer hierover later in het verslag. Nabij en ten westen van het Nieuwkanaal herkennen we vrij snel de plant- en bodemelementen van het Duindoornlandschap. Daarnaast vinden we veel sporen van menselijk handelen, zowel waterwinning als landbouw en beweiding. De infiltratie heeft daar nog vochtminnende planten en diersoorten aan toegevoegd.

Ook vinden we hier veel jonge eiken. De eikels zijn al flink gegroeid en bijna klaar om uit de boom te vallen in de herfst.

Bij de Bramen struik op kippendellen stoppen we even om een voorraad bramen te plukken. Janny gaat daar jam van maken en Borgani de papegaai is ook gek op verse bramen. Het gebied rond de Kippendellen is behoorlijk vochtig en dat is te zien aan het vele riet dat je hier naast het pad vind in de vele kwelplassen. Door de aanleg van de infiltratiewerken is de waterstand in dit gebied hier weer sterk gestegen.

Aan het einde van het pad ligt het Russenvlak. Hier stonden vroeger de barakken van de Russische militairen uit het Aziatische gedeelte van Rusland. Deze militairen waren hier door de Duitsers gedwongen tewerkgesteld en werden 'pindamannetjes' genoemd vanwege hun scheve oogstand.
Net buiten infiltratie gebied 3 en ten westen van de Marelberg ligt het pindabergje. Dit bergje werd opgeworpen door deze Russische 'Pindamannetjes', vandaar de naam.

We lopen verder westwaarts en zien een berkenzwam met een aparte kleur.

Boven de bovenstaande zwam zien we een wat meer herkenbare berkenzwam.

Het Witteveld en het Ruigeveld hebben ook een functie in de waterwinning in de AWD. Buiten de productiecapaciteit hebben ze ook een voorraadfunctie, zodat er voldoende water voorradig is als er bijvoorbeeld geen Lekwater van buitenaf wordt aangevoerd.
Het komt nog wel eens voor dat de kwaliteit van het Lekwater tijdelijk niet voldoet en dan wordt de toevoer gesloten. Het is dan handig om voldoende voorraad in de AWD zelf voor handen te hebben. Omdat men met duinwater alleen nooit aan de vraag van 70 miljoen m3 water per jaar kan voldoen, wordt er door twee vele kilometers lange waterleidingen voorgezuiverd water uit de Lek bij Nieuwegein aangevoerd. Dit water loopt via de betonnen kanalen naar het infiltratiegebied.
Waarom betonnen kanalen? Omdat je niet wil dat het water onderweg in de grond terecht komt in een gebied waar je het water niet in de grond wilt hebben.

Verschillende kanalen en plassen hebben ook een voorraadfunctie zoals o.a. het Van der Vlietkanaal, het Sprenkelkanaal, het Nieuwkanaal, het Kromme en het Rechte Schusterkanaal en de Zwaneplas.
Andere Kanalen hebben weer een andere functie, het betreft bijvoorbeeld het hele Westerkanaal, een deel van het Noordoosterkanaal in het noorden, het Barnaartkanaal en het Zwarteveldkanaal. Deze kanalen hebben een belangrijke functie in het terugwinnen van het infiltratiewater, maar ze onttrekken ook natuurlijk duinwater aan de omgeving.

Langs het bovenstaande toevoerkanaal zien we deze kleine pad. In het Ruige en Witteveld zijn veel mensensporen aanwezig in de vorm van waterwinwerken en bunkers. De Spruit getuigt nog van een stuk kanaal dat in 1863 werd gegraven, maar in 1903 weer verlaten werd. In de Kardrift stond ooit een woonwagen, als rustverblijf voor jagers en drijvers.

Het IJzeren mannevlak dankt zijn naam aan de grote graafmachine die bij het maken van het Nieuwkanaal werd gebruikt en die door de plaatselijke bevolking een 'IJzeren man' werd genoemd.
Op een topografische kaart van 1850 waren Witteveld en Ruigeveld niet als teelland of weidegrond aangegeven.

We staan hier op een hoge heuvel en we kijken richting het gebied 'Dappere kees'. Genoemd naar de kastelein, die zo werd genoemd omdat hij altijd mensen van hun kiespijn afhielp. Maar nou komt het, dat deed hij met een nijptang! Dappere Kees had op deze plek waarschijnlijk zijn teellandje voor aardappels en rogge.

Hier ligt o.a. de zwanenplas (infiltratie en voorraadgeul). Het water in deze geulen wordt gezuiverd d.m.v. de zwaartekracht, het zakt in de bodem en sijpelt langzaam door de bodem naar de lager gelegen winkanalen welke om dit gebied heen liggen. In dit geval zijn dat het Rechte Schusterkanaal, Kromme Schusterkanaal en het Nieuwkanaal.

We kijken hier over de Bosjes van Leen Poes, genoemd naar de Drijver Leen Poes welke niets te maken heeft met de waterwinning in dit gebied. Ook in dit stuk liggen wingeulen en het zuiveren van het water werkt ook hier d.m.v de zwaartekracht. Wie wel eens op de dam over het Westerkanaal aan het einde van de Duizendmeterweg heeft gestaan, zal het opgevallen zijn hoe diep gelegen dat kanaal is. Als je dan weer richting de schuilhut kijkt waar de tamme vossen lopen, dan zie je dat het water in dat stuk vele meters hoger ligt.

Om het water d.m.v. de zwaartekracht naar het winkanaal te laten lopen is dat hoogteverschil noodzakelijk. Door het waterpeil in de winkanalen kunstmatig omhoog of omlaag te laten gaan, is de uitstroom snelheid van het gezuiverde water in de grond van het infiltratiegebied te regelen. Het water doet er minimaal 60 dagen over om door de grond te sijpelen naar de winkanalen.
Sneller wil je eigenlijk niet omdat het grondwater dan te snel daalt en dat is slecht voor de fauna in het infiltratiegebied en de waterkwaliteit in de winkanalen. Het is dus eigenlijk een constante balanceeract om de kwaliteit goed te houden.

Hieronder kijken we op verboden infiltratiegebied. Ook hier gebruikt men zwaartekracht voor de waterwinning, maar hier gebruikt men ook de zogenaamde drains. Simpel gezegd zijn dat betonnen pijpen in een grindbed welke op NAP 0, dus zo'n vijf tot zeven meter onder het maaiveld tussen de de infiltratiegeulen zijn aangebracht. Het in de grond gezakte water loopt naar de drains tussen de infiltratiegeulen en vervolgens naar de winkanalen. De doorlaat van het gezuiverde water is te regelen via een pomp of een schuif aan het einde van de drain.

Deze drains liggen hier al ruim 50 jaar en uit onderzoek blijkt dat ongeveer 40% van de drains niet meer functioneren vanwege de hoge slibafzetting in de drains. In 2008/2009 is er een pilot drain aangewezen om hier te proberen de slibafzetting in de drain te verwijderen. Om een lang verhaal kort te maken, is dat aardig gelukt en is de doorstroom in deze pilot drain flink omhoog gegaan.

Hieronder een beetje 'kort door de bocht' schema om allemaal het iets duidelijker te maken. Uiteindelijk komen het geïnfiltreerde Lek water en het echte AWD duinwater uit het Noordoosterkanaal, het Barnaartkanaal en het Zwarteveldkanaal bij de Oranjekom samen, en wordt daar gemengd om er drinkwater van te maken. Het duinwater heeft een constantere kwaliteit en help het uiteindelijke drinkwater stabieler van kwaliteit te maken.

Er is ook nog een derde manier van waterwinning en dat is die van het grondwater d.m.v. diepe winputten welke water aan het diepduin onttrekken. Deze putten liggen net onder het wateroppervlak van b.v. het Rechte Schusterkanaal en worden soms zichtbaar bij een lage waterstand. (bron onderstaande plaatje: Fysische Geografie Universiteit van Amsterdam)

Genoeg over water en we hebben er honger van gekregen :-) Hier blijven we even een halfuurtje plakken om de soep en broodjes te eten en krijgen we af en toe een bonus in de vorm van wat damherten welke wat komen drinken.

Het begint al donker te worden en de damherten komen wat drinken uit het Nieuwkanaal.

De temperatuur is nu een heel stuk aangenamer, de wolken krijgen een prachtige kleur in het avondlicht.

Als de zon verder ondergaat, krijgen we nog een prachtig schouwspel te zien.

We zijn nu bijna bij de uitgang en draaien nog een keertje om, om een laatste foto te maken van een prachtig natuurgebied dat niet alleen mooi is, maar ook nog een functie heeft.

En zo gaan we weer naar huis na een prachtige wandeling door de AWD en hopen dat we d.m.v. dit blog de wandelende mens een beter inzicht hebben kunnen geven in het reilen en zeilen van de natuur, de watertechniek en de geschiedenis in de AWD.
Iedereen nog bedankt voor de reacties op ons vorige verslag "Historische rondleiding met hysterisch weer'.

Groet,
Peter en Janny

Historische rondleiding met hysterisch weer

2011-08-27T17:21:00.000+02:00

Gisteravond zijn we nog met de vleermuis wandeling mee geweest en dat was ook weer een hele leuke ervaring. We hebben de watervleermuizen aan het werk gezien vanaf het bruggetje over het Noordoosterkanaal. In het licht van een flinke zaklamp zagen we de watervleermuizen over het water scheren. De camera's lagen thuis want eigenlijk verwachte we veel regen en dus geen vleermuizen te zien. Maar het was heerlijk kruk droog weer en pas toen we rond 22:30 in de auto stapte begon het water met bakken uit de lucht te vallen. Voor iedereen een aanrader om eens te doen als er weer een nieuwe vleermuistocht wordt georganiseerd door Waternet.

Vandaag de rondleiding voor de AWD hyvers en rond 09:35 komen we aan bij de Oase. Vorige week ben ik uitgenodigd door Jolanda (Jomeko) om een rondleiding te verzorgen voor de AWD Hyves groep. Voor mij de eerste keer dat ik een dergelijke rondleiding geef dus dat is even wennen. :-) Het aantal AWD hyvers was iets kleiner dan verwacht en dat zal zeker ook met het weer te maken hebben gehad. Sommige AWD hyvers hadden we al eens persoonlijk ontmoet zoals Agnes en andere via de blogs, zoals Louisa en Jolanda.
Toch waren er nog 10 AWD hyvers naar de AWD gekomen en er was ook een journalist aanwezig van een Zandvoortse krant, die een stukje over deze wandeling in de krant wil gaan plaatsen. Hij nam alles op met een dictafoon om dat later uit te werken.

De gelopen route.

We zijn nog maar net op weg of het begint te hozen.
We beginnen bij Zeerust waar ik een uitleg geeft over het ontstaan van de duinen en over het feit dat we hier op het oude oerduin staan, wat op zich uniek is. Dit is dan ook het begin van de wandeling en het oerduin is gelijk ook het begin van de duinen. Behalve bij het Panneland, Oranjekom en het Paardenkerkhof is het oude duin in de rest van de AWD zo'n 1000 jaar geleden onder het nieuwe duin verdwenen.
Van het oude duin naar het vinkenhuisje, Het Sijmpjes bos, de boerderij op Zeerust en het graven van het Oosterkanaal, naar de uitdroging van het gebied rond de kanalen en de gevolgen voor de landbouw in de AWD.

Hierna gaan we naar de Oranjekom en hier komt de waterkwaliteit tussen 1275 en 1845 aan bod. Verder geef ik uitleg over het ontstaan van de Oranjekom in 1851, de kanalen, Jacob van Lennep en zijn vrouw Henriëtte Roël van Lennep, Kroonprins Willem van Oranje die de eerste schop in de grond stak en zijn vroegtijdige einde, 8850 waterleidingpijpen en het eerste emmertje duinwater dat uit de kraan kwam bij de Amsterdamse Willemspoort voor 1 cent per emmer. De jaartallen heb ik maar op een spiekbriefje gezet met een steekwoord, want die zijn lastig te onthouden, en ik hoop dat ik alle informatie zonder fouten heb overgebracht. :-) Opschrijven is toch anders dan voor een groep mensen staan.

De onderstaande foto's zijn ingezonden door Jolanda (Jomeko) want zelf heb ik maar twee foto's gemaakt tijdens de rondleiding. Ik had al moeite genoeg om al die verhalen te onthouden en goed te brengen. :-) Hier hebben we het ook nog even over het Adamsbos en het Mariënduin.

We vervolgen onze weg door het Kombos, sprenkelbos, langs het museumduin en moeten soms even schuilen als de regen weer met bakken uit de lucht komt. Maar de regen is wel heel toepasselijk omdat het regenwater later weer uit de kraan komt als heerlijk duinwater.

We komen langs het Luizenbos, het bos van schuil en rust en de oude schaftkeet van de jachtopzichter en de werklui welke aan de graven van de kanalen deelnamen. Vervolgens langs het Tiendenstort waar men het afgegraven veen van de filter-weilanden heeft gestort, de droge kom (nu het vogeleiland) en de blauwe weg weer terug naar de Oase.

Bij de uitgang kregen we twee presentjes van Jolanda uit naam van de AWD Hyvers, het boekje 'Welke bloem is dat?' en de 'Natuurgids van Noord-Holland. Daar zijn we heel blij mee en we bedanken de Hyvers ook langs deze weg voor de boekjes.

We nemen afscheid van deze leuke groep en we hopen dat het voor hen net zo leuk was als voor ons. Janny en ik willen nog even verder wandelen. We eten en drinken wat in het bezoekerscentrum, maar ondertussen is het al een tijdje zo hard aan het regenen, dat we eieren voor ons geld kiezen en toch maar naar huis gaan.

Iedereen bedankt voor de reacties op het vorige blog bericht 'Wandeling door het verleden deel VI'

Groet,
Peter en Janny

Wandeling door het verleden deel VI

2011-08-22T01:36:00.002+02:00

Zaterdag 20 augustus geen we weer eens lekker een avondwandeling maken in de AWD. Rond 16:15 beginnen we de wandeling vanaf de ingang aan het Pannenland. Het voordeel van een late wandeling is dat je onderweg bijna alleen wandelaars tegenkomt welke richting de uitgang lopen. Rond 18:00 wil iedereen aan de eettafel zitten en dan is het heerlijk rustig in de AWD. :-)

De gelopen GPS track is hier te downloaden.

We lopen nog maar net op de Pannenlanderweg als we op een aantal Witte kluifzwammen stuiten.Dit is de eerste keer dat we ze in de AWD aantreffen. De Witte kluifzwam is verwant aan de morieljes maar het morieltje verschijnt normaal pas in de herfst. De Witte kluifzwam komt in de regel voor op humusrijk zand, klei en leem in bossen en bosranden, zomer-herfst.

Janny heeft een goede neus en ze ruikt de Stinkzwammen al voordat we ze zien. De vliegen hebben de Stinkzwammen ook al gevonden en op die manier worden de sporen van de zwam verspreid.

Dit damhert trekt zich niets van ons aan maar kijk richting een huilende baby op het pad naast ons.

Op de oostkant van deze boomstronk groeien veel mycena's. Mycena is een geslacht dat behoort tot de plaatjeszwammen. Het geslacht omvat soorten met middelgrote tot kleine paddenstoelen. Ze hebben een kegel- tot klokvormige hoed met vaak gevoorde, rechte rand, die bij het rijper worden niet naar binnen omkrult. De steel is dun en heeft geen manchet. Sommige soorten hebben melksapbuizen in de steel waardoor bij doorbreken een wit of rood sap naar buiten komt.

Op de westkant van dezelfde boomstronk groeit een korstzwam.

Aan het einde van de Pannenlanderweg komen we een aantal damherten tegen. De ene gaat er vandoor terwijl de ander gewoon blijft grazen.

Het is een beetje vreemd weer, warm en bewolkt, deze damherten hebben dan ook geen zin om te rennen en lopen rustig van ons weg.

Bij het Krombooms komen we de vos tegen welke normaal op de Kippendellen rondloopt. Even later weten waarom de vos hier rondloopt, twee vrouwen voeren hem hondenvoer. Ik wilde eerst nog een foto plaatsen, maar het is zonde om ruimte te verspillen aan de twee dombo's.
Waar komt de naam Krombooms vandaan?
Op de meeste plekken in de AWD staan de meidoorns netjes rechtop, maar in dit gedeelte hebben ze meestal scheefgewaaide kronen, die met hun punt naar het noordoosten wijzen en aan de zuidwestkant door de wind gekortwiekt zijn. In deze streek worden ze daarom waaiboom of kromboom genoemd, waaraan het Waaiboombosje en het Kromboomsveld hun naam danken.

We lopen langs de zuidkant van de Donderhoek en aan de waterkant komen we deze plant tegen. Het volgens mij Koninginnenkruid, deze plant wordt ook leverkruid genoemd. Het is een forse plant van de waterkanten, vochtige plekken in het bos, moerassige plaatsen en rietlanden. De Latijnse soortnaam cannabium is afgeleid van de naam cannabis vanwege zijn driehoekige bladeren. Cannabis kennen wij als hennep, maar deze bloem is niet verwant aan cannabis. De naam koninginnenkruid komt uit het Duits Kunigundenkraut.
De roze hoofdjes bevatten 4 à 6 bloemen die alle tweeslachtig en buisvormig zijn. Al die bloempjes vormen samen een schermvormige pluimen ze verspreiden een weeë geur.
De plant bloeit van midden in de zomer en wordt druk bezocht door vlinders, bijen, hommels en vliegen. Daardoor is er voortdurend kruisbestuiving.

Bij de Donderhoek komen we een Reiger tegen. De meeste keuren de reiger geen blik waardig, maar als je ze goed bekijkt zijn het vaak toch mooie vogels.
Ene Dirkie Donder zou vroeger in de Donderhoek een teelhoek hebben bewerkt en de naam Donderhoek heeft dan ook niet te maken met onweer. Veel meer dan dat is er over deze persoon Dirkie Donder niet te vinden.

Bij het eiland van Rolvers klimmen we via het overstapje over het hek. Omstreeks het begin van deze eeuw woonde de familie Rolvers op wat nu het Eiland van Rolvers heet. De fundamenten van hun huis zijn nog te vinden tussen een paar zware populieren welke op het erf hebben gestaan. We vinden hier een Roodbruine slanke Amaniet welke net uit zijn ei steekt. Voor paddestoelen is een geheel nieuwe situatie ontstaan. De vele koeieplakken vormen een groeiplaats voor enkele soorten die daar speciaal aan gebonden zijn. In de herfst vind je daar dan ook veel verschillende soorten en in de buurt van de berken aan de westkant heb je een goede kans om de Vliegenzwam aan te treffen.

Op het Eiland van Rolvers zijn weer koeienroutes herkenbaar op plaatsen waar voorheen ondoordringbare, hoge duindoorns stonden. Daardoor is er nu voor veel meer organismen een plaats. Planten en mossoorten die van een open karakter houden. Het eiland is daardoor nu ook voor meer diersoorten ontsloten, zodat hier niet meer alleen de liefhebbers van hoog gesloten gras huizen, maar ook bewoners van meer open terrein.
De koeien hebben zo hun vaste plaatsen waar ze rusten en hun uitwerpselen achterlaten. Dat zal vroeger ook zo geweest zijn en waarschijnlijk heeft de Strontige pan daaraan zijn naam te danken.
In vergelijking met een cultuurweiland zijn de koeieplakken hier veel steviger en compacter, hetgeen erop wijst dat de koeien goed gezond zijn.

We verlaten het eiland van Rolvers en wandelen richting de Duizendmeterweg. Hier komen we drie dames uit Katwijk tegen welke de vossen aan het fotograferen zijn. We maken een praatje en schieten ook een paar plaatjes nu we toch hier zijn. Één van de dames loopt volgende week zaterdag mee met de AWD Hyves wandeling. Wij zijn door de AWD Hyvers uitgenodigd om als gids een rondleiding te geven door het verleden van de AWD. Voor mij is dat een nieuwe ervaring en dat betekend dat ik deze week mijn huiswerk moet doen en een spiekbriefje voor de jaartallen moet maken, want ik ben erg slecht in het onthouden van jaartallen. :-)

We willen een hapje eten, dus we lopen een eindje door en leggen het picknickkleed neer. Achteraf hadden we dit beter nog een eind verderop moeten doen, want we worden belaagd door drie vossen welke de soep en broodjes van Janny ook erg smakelijk lijken te vinden. Ze lopen om ons heen en trekken brutaal aan de hoeken van het picknickkleed. Het is dat we op het kleed zitten anders waren ze ermee vandoor gegaan. Als ik tijdens het eten omkijk zie ik een vos in een boom klimmen. Dit is de eerste keer dat ik een vos in een boom zie klimmen en de dames uit Katwijk schieten ook de nodig plaatjes :-)

Als we klaar zijn gaan we langzaamaan weer richting het Pannenland.

Ik wil toch nog even op de Duizendmeterweg kijken en dat is maar goed ook. Een jonge vos heeft het op een konijn voorzien, maar de vos is geen partij voor dit konijn. Het konijn blijft rustig zitten en schiet snel de bosjes is als de jonge vos te dichtbij komt. Aan het einde van de Duizendmeterweg staat nog steeds het Huis van 't Wester, dat lange tijd in gebruik was als gereedschapsberging en schaftgelegenheid voor het personeel van Gemeentewaterleidingen.
Het huis was de uitvalsbasis voor de bewakingsdienst die in de zomermaanden voor het Hoogheemraadschap van Rijnland toezicht hield in de zeereep en is nu dichtgetimmerd als ik het goed heb gezien.

Het huis werd gebouwd als woning voor de machinist die de pompinstallatie bediende waarmee het water van het Westerkanaal naar het Zwarteveldkanaal werd gepompt. De laatste bewoner was de heer Van Giels. In het verlengde van de Duizendmeter weg ligt het Het Tilanuspad. Het Tilanuspad herinnert ons aan mevrouw Tilanus, welke in 1922 als Amsterdams gemeenteraadslid voorstelde om de duinwaterwinplaats voor het publiek open te stellen. Aan haar hebben we dus te danken dat we in dit prachtige natuurgebied rond kunnen wandelen.

We lopen richting het Zwarteveldkanaal. Het Zwarteveldkanaal sluit aan op het Sprenkelkanaal welke op zijn beurt weer aansluit op de in 1851 uitgegraven Oranjekom. Op deze archief foto is te zien dat het Zwarteveld kanaal behoorlijk diep is uitgegraven. Achterin ligt volgens mij de bocht in het Zwarteveldkanaal waar het betonnen bruggetje ligt, de regelmatige bezoeker weet die wel te vinden.

Het riet staat hier hoog en de Waterjuffers zijn in grote getallen aanwezig.

Wat een prachtige dieren zijn het toch die kleine damhert kalfjes. Deze damherten lopen bij het Astrid driftje, genoemd naar de jachthond Astrid welke per ongeluk door een iets te enthousiaste jager neergeschoten werd tijdens de jacht.

We volgende de oever van het Zwarteveldkanaal totdat we weer bij de Strandweg uitkomen. Ik heb geen idee wat dit voor een soort vlinder is. Het lijkt een aan de vlinder verwante Spanner te zijn.

Bij de Strandweg zie we een driekoppig damhert. Althans, zo lijkt het. :-)

We zijn hier aangeland bij de noordkant van de Donderhoek bij de Schulpendam. Het begint al donker te worden, maar we blijven hier nog even praten met twee wandelaars uit Amsterdam waarvan de man al sinds de jaren zestig komt wandelen. Hij weet nog hoe de duinaardappels smaakte welke hier vroeger verbouwd werden. Hij was zelf niet heel erg enthousiast over de kwaliteit van de duinaardappels. Leuk om ook deze mensen eens te ontmoeten, vooral omdat deze man ook veel weet over het gebied.

We gaan daarna snel naar de uitgang want we willen nog even proberen of we vleermuizen kunnen fotograferen. We wachten bij de auto totdat het echt donker wordt en schakelen de vleermuisdetector in. Al snel horen we de eerste vleermuizen via de detector en dat maakt het ook makkelijker om ze te kunnen zien vliegen. We zien vleermuizen genoeg, maar vastleggen is bijna niet te doen. De ingebouwde flitser is niet sterk genoeg, dus terug naar de tekentafel en maar eens kijken wat we daaraan kunnen doen.
Dat zal volgend jaar wel worden want in september gaan de vleermuizen in winterslaap.
Aanstaande vrijdag geeft Waternet een vleermuis rondleiding in de AWD en we hebben ons daar gelukkig op tijd voor ingeschreven. Nu maar hopen dat het droog is want als het regent vliegen de vleermuizen niet.

Iedereen nog bedankt voor de reactie op ons vorige blogbericht 'Loenermark op de Veluwe'.

Groet,
Peter en Janny

Loenermark op de Veluwe

2011-08-18T22:13:00.002+02:00

Tijdens ons verblijf in Hoenderloo bezoeken we het Gelderse natuurgebied Loenermark.
Het is aardig weer ondanks dat er regen is voorspelt. We gaan vandaag de kudde hooglanders bezoeken. Deze kudde hebben we voor het laatst in 2008 bezocht en het fijne aan deze dieren is dat ze geen oormerken dragen.

De gelopen GPS track is hier te downloaden.

We komen een flinke Stuifzwam tegen en eenmaal thuis zie ik pas dat er iets aan de rechterkant van de zwam zit. Het is haar of een spinnenweb.

Janny spot Heksenboter op een den.

Ook Zwavelkopjes zijn er te vinden.

Het oude Loenense bos is van oudsher een belangrijk onderdeel geweest van de Loenermark. Binnen dit bosgebied zijn nu nog steeds verschillende cultuurhistorische en archeologische relicten en structuren te vinden. De belangrijkste archeologische relicten zijn de grafheuvels en de ijzerkuilen. De meest in het oog springende historisch-geografische patronen zijn de oude wegen (vooral de holle weg), de enkwal en de Papenkamp.

Eeuwenlang heeft het Loenense bos dan ook een centrale rol in het landbouwsysteem gespeeld. Het bos is vanaf de vroege Middeleeuwen voor verschillende doeleinden gebruikt waardoor het sterk onder druk is komen te staan. De Mark van Loenen is opgericht om dit proces van grootschalige boskap tegen te gaan. Hierin is het redelijk geslaagd: vanaf de late Middeleeuwen zien we een constante aanwezigheid van het Loenense bos. De begrenzing van het Loenense bos is vanaf deze tijd vastgelegd. De west – en zuidgrens zijn waarschijnlijk vastgelegd door de stuifduinen en de oostgrens door de enkwal. Alleen over de noordelijke begrenzing bestaat nog onduidelijkheid.

De kudde is aanwezig en we houden afstand omdat er ook kalfjes rondlopen, dan zijn de Hooglanders nog wel eens onvoorspelbaar.

Sommige Hooglanders besteden geen aandacht aan je en grazen rustig door.

Andere houden je in de gaten en blijven dicht bij de jonge kalveren. Op de Loenermark leeft een grote populatie wild. Samen met de kudde schotse hooglanders en de schaapskudde houden ze de vegetatie kort en zorgen ze voor variatie. Veel soorten amfibien en reptielen bevolken het gebied, waaronder zelfs de zeldzame gladde slang. Ook voor vlinders en libellen is het een aantrekkelijk leefgebied. Opvallend is de enorm grote populatie groentjes, die vooral de rode bosbes als waardplant heeft.

Maar ook zeldzamere soorten als de bosparelmoervlinder, die afhankelijk is van het voorkomen van hengel en het ernstig bedreigde tweekleurig hooibeestje komen voor. Libellen zijn onder meer vertegenwoordigd door de venwitsnuitlibel. De heide en de overgang ervan naar het bos is ook van belang voor diverse vogelsoorten. Hier komen nachtzwaluw en geelgors voor. Zich wat meer in het bos ophoudend is de draaihals, een spechtesoort die vrij zeldzaam is geworden. In de schemering scharrelt de das rond, er zijn zestien burchten in het gebied waarvan er zes permanent bewoond zijn.

Helemaal achterin zien we El Toro (zo noem ik hem tenminste) hij was altijd de leider van de groep en ik heb hem in 2007 zien vechten met een jongere Hooglander welke een beetje te brutaal werd. De grond schudde onder het geweld, ze wegen rond de 500 kilo per stuk. ik sloeg het gevecht veilig gade vanachter een dikke boom en El Toro kwam als winnaar uit de strijd. :-)

De Loenermark ligt even ten zuiden van Apeldoorn op de Oost-Veluwse stuwwal. Het gebied is 1156 ha groot. De Groenendaalse Weg vormt ruwweg de noordgrens van het gebied, de A50 de westgrens, en de Ringallee de zuidgrens. Het dorp Loenen ligt ten noordoosten van de Loenermark. Het gebied is voor het grootste gedeelte bebost (Loenensche Bosch en Loenermark). Daarnaast liggen er enkele heidevelden waaronder het droogdal van de Loenermark in het zuidwesten en de Zilvense Heide in het zuidoosten. Hier loopt de kudde Schotse hooglanders rond. Verder komen in het gebied twee grafheuvels voor bij het Kraaiennest in het noorden van de Loenermark en op de Zilvense Heide.

Deze kolos heeft jeuk en gebruikt deze dode tak om lekker tegenaan te scheuren.

De kleintjes liggen veilig in het midden van de kudde. Deze blonde Hooglander valt behoorlijk op tussen de anderen.

De Loenermark bevindt zich op een stuwwal aan de oostelijke kant van de Veluwe die door het landijs is gevormd. De gletsjertong bevond zich ter plaatse van het huidige IJsseldal. Ter hoogte van de Betuwe splitste zich twee lobben af, de Kranenburger Lob en de Valburgse Lob2. Rondom de gletsjer, die een paar honderd meter hoog was, kwamen o.a. de stuwwallen van Apeldoorn - Loenermark - Arnhem, Nijmegen - Kleef en Montferland tot stand (Formatie van Drenthe). De stuwwallen waren oorspronkelijk veel hoger. Ze zijn door erosie vooral gedurende het Weichselien lager geworden.

In de stuwwal van de oostelijke Veluwe bevinden zich voornamelijk Rijn- en Maasafzettingen. De afzettingen werden door de kracht van het landijs omhoog geperst. Doordat de bodem tot op grote diepten bevroren was (permafrost), werd het materiaal verplaatst in bevroren schollen, die langs en over elkaar schoven. Klei en leemlagen dienden hierbij vaak als glijvlak. Het resultaat hiervan is dat de gestuwde lagen in smalle banen van grind, zand en leem dakpansgewijs op elkaar kwamen te liggen.

De schollen van de Maasafzettingen komen vooral in het noorden van het gebied voor en strekken zich uit richting Apeldoorn. Ook ten zuiden van de Loenermark in de omgeving van de Imbosch zijn gestuwde Maasafzettingen aangetroffen. De Maasafzettingen zijn opgebouwd uit verschillende banen met grind, leem, zand en klei, waarin ijzerconcreties voorkomen. Het regenwater stagneert op de leembanen, waardoor zich daar schijnspiegels van grondwater hebben gevormd en plaatselijk zelfs kleine vennen. De schollen met klei en ijzerconcreties bevatten veelal zogenaamde klapperstenen. Dit zijn leemkernen, met daaromheen gevormde ijzerconcreties. Wanneer de leemkern indroogt, krimpt deze en raakt los van het ijzeromhulsel. Wanneer de klappersteen geschud wordt maakt de losliggende leemkern een klapperend geluid.

Op de heide bij Loenermark vinden we deze boerderij. Dat is even lekker wonen!!

Deze kat is het daar mee eens zo te zien.

Dit paard trouwens ook :-)

De Veluwe is al vroeg in de prehistorie bewoond. Dit blijkt uit verschillende prehistorische vondsten verspreid over de Veluwe. Op en nabij de Loenermark zijn echter weinig archeologische vondsten gedaan. Op enkele plekken zijn vondsten bekend, waaronder, een vuurstenen bijl uit de steentijd (klokbekercultuur; 2600-1900 v. Chr.), die is gevonden in het droogdal van de Loenermark, een vuurstenen fragment, gevonden op de Zilvense heide en restanten van urnen op de Heerenhul bij Engelanderholt (Beekbergen).

Het is niet duidelijk wanneer de eerste mensen in de middeleeuwen in de omgeving van de Loenermark zijn gaan wonen. Vast staat dat ten noorden van de Loenermark het Engelanderholt als rechtsgebied bekend was. Het Engeland (Englandi) betekent akkerland en de eerste vermelding van de naam dateert uit 801. De eerste vermelding van Loenen (‘in villa Luona’) en Dieren (Theothorne) dateren uit 838, die van Zilven is ons niet bekend. Apeldoorn wordt al in 792-793 genoemd, Eerbeek in 1046. We gaan er vanuit dat vóór de 10e eeuw het gebied nog grotendeels bebost was.

We blijven hier even lekker een uurtje in het zonnetje zitten en genieten van de omgeving.

Als we weer richting de auto gaan ziet Janny een Zandhagedis over het zandpad lopen. We snijden hem even de pas af zodat we wat foto's kunnen maken. De zandhagedis is een palearctische soort die voorkomt in grote delen van Europa en het verspreidingsgebied strekt zich oostwaarts uit tot diep in Azië. De zandhagedis ontbreekt binnen Europa alleen in het noorden in Scandinavië en het eiland Ierland, daarnaast komt de soort ook niet voor rond de Middellandse Zee. De soort ontbreekt op het Iberisch Schiereiland (Spanje en Portugal), uiterst westelijk Europa en Italië. In Italië komen wel enkele populaties voor maar deze zijn uitgezet of ontsnapt en worden beschouwd als exoot.

In het bos zien we veel Amathistzwammen. De Amethistzwam (Laccaria amethystina), ook wel rodekoolzwam genoemd, is een zwam uit het geslacht van de fopzwammen, een plaatjeszwam zonder manchet. De zwam is vanwege de kleur genoemd naar de mineraalsoort Amethist. Omdat het vruchtlichaam een kleurenpalet heeft dat vergelijkbaar is met de rode kool (lila tot violet), wordt de Amethistzwam ook wel rodekoolzwam genoemd. De hoed van een volwassen exemplaar heeft normaal een diameter tussen 1 en 4 cm alhoewel er ook specimen zijn met hoeden tot maximaal 6 cm. De hoogte kan 10 cm worden.

En na deze leuke wandeling gaan we weer terug naar het hotel. We gaan nog even lekker uitblazen in de hotelkamer en ik wil ook nog even een uurtje zwemmen voordat we uit eten gaan. :-)

Iedereen nog bedankt voor de reacties op het vorige blog 'Het Deelerwoud op de Veluwe'.

Groet,
Peter en Janny

Het Deelerwoud op de Veluwe

2011-08-14T19:07:00.004+02:00

Afgelopen week zijn we weer even een paar dagen naar de Veluwe gegaan, vandaar dat we wat achterlopen met reageren op jullie blogs. :-) We verbleven in het Golden Tulip hotel in Hoenderloo en als je het terrein afloopt, sta je meteen in het bos. Dit hotel is weer heel anders als het Golden Tulip hotel in Epe en het is altijd heel prettig om hier een paar dagen te verblijven. Het hotel ligt vlakbij het Deelerwoud, natuurgebied Loenermark en de Hoge Veluwe.

Het is dan ook maar een klein stukje lopen en we zijn in het Deelerwoud.
De gelopen route is hier te downloaden.

Op dit hoogtekaartje is al meteen te zien dat de Veluwe zeker niet onder de zeespiegel ligt zoals de AWD. Het hoogste punt van onze wandeling ligt op 85,7 meter NAP. Het hoogste punt van het Deelerwoud is de Hartenhulberg, namelijk 90 meter NAP.

De drie wandelroutes, waar we geen gebruik van maken omdat we liever buiten deze routes lopen. Het is veel rustiger als je de routes mijd en de GPS gebruikt om je weg te zoeken. Het is geen ideaal fotoweer, maar het is droog en heel af en toe voelen we een alleen paar druppels.

Het enige nadeel van het Deelerwoud is het feit dat het naast de A50 ligt en dat is heel goed te horen als je in het eerste stuk rondloopt. We gebruiken de GPS dan ook om zo ver mogelijk van de A50 vandaan te komen. De reeën zijn het lawaai hier blijkbaar gewend want we zien deze prachtige ree zodra we het eerste pad betreden. De ree loopt in het rustgebied, maar van een rustige omgeving is hier zeker geen sprake :-)

In het dennenbos ziet u tussen de oude bomen veel jonge bomen staan. Het is een eenvoudige nachtvlinder geweest die een enorme bijdrage heeft geleverd aan deze bosverjonging. In 1988 ontwikkelden rupsen van de grasuil zich explosief op het Deelerwoud. Toen ze zich in de grond gingen verpoppen, werden ze een aantrekkelijke voedselbron voor wilde zwijnen. Die woelden hele bospercelen om, op zoek naar de poppen en maakten zo de bosbodem rijp voor het ontkiemen van zaden.

Op een gegeven moment komen we een Hoeve tegen in het Deelerwoud. Het is de Lebret's hoeve welke volgens de plaque op de muur vergroot is in 1900. Het leek mij wel leuk om hier een zwart/wit HDR van te maken. Het landgoed Deelerwoud is ontstaan op gronden die behoorden aan de kleine buurschap Deelen (gemeente Ede). In de buurschap lag een wildforstersgoed dat al in 1326 genoemd wordt en waarop het geslacht Van Delen woonde (Sloet en van Veen, 1917).

Het landgoed speelde een belangrijke rol in de buurschap. Op een kaart uit de eerste helft van de 18de eeuw staan bij Deelen behalve een adellijk huis ook drie gewone huizen aangegeven. Het adellijk huis fungeerde toen als herberg (Tegenwoordige staat van Gelderland, 1741). In 1815 kocht Johannes Kleijn voor f 4000,- in de buurschap twee huizen, drie schaapskooien en enige bijbehorende gebouwen.

Waarschijnlijk omvatte die aankoop het grootste deel van de buurschap. Bij de koop behoorde ook bouwland en een derde deel van het markebezit van Deelen van ca. 1700 ha. Er behoorde ook 0,2 ha bosgrond bij: "zijnde Boomen en Akkermaals"'. In 1841 verkocht de weduwe van Kleijn 1400 ha zandverstuivingen en heidevelden voor f 7500,- aan W.G. Baron van Heeckeren van Enkhuyzeng. Zij was tot deze verkoop gedwongen door de verplichting de stuivende gronden met heideplaggen af te dekken. De nieuwe eigenaar, die ook eigenaar van het landgoed Sonsbeek bij Arnhem was, begon het gebied te bebossen. Een deel werd tot bouwland ontgonnen. Het vastleggen van het stuivende zand vereiste tot ongeveer 1880 de nodige zorg'".

Aan de ontginning herinnert een gevelsteen op een boerderij op het landgoed met de inscriptie: "De ontginning der grond Deelerwoud begonnen A 1842". Het landgoed Deelerwoud is tot 1908 in eigendom gebleven van de familie Van Heeckeren. In dat jaar werd het grotendeels verkocht aan de heer N.M. Lebret, een enthousiast jager. Het landgoed kwam in 1935 in bezit van W.Ph. Peletier. Zijn zoon heeft in 1967 een groot deel verkocht aan Natuurmonumenten. Met enige aangrenzende gronden vormt het nu een van de grootste bezittingen van deze vereniging (Schut, 1967; Deelerwoud, 1967). Het is een heel mooi gebied waar je buiten wild, bos en landschappen ook de nodige paddenstoelen kunt vinden.

Op een omgevallen beuk vinden we deze paddenstoelen. Ze hebben de vorm van de porseleinzwam welke alleen op beuken lijkt te groeien, maar het is een ander soort welke ik niet ken.

We worden in de gaten gehouden door een jonge Roodborst. Wat kunnen deze kleine vogeltjes hard en mooi zingen.

Ik zie de rug van deze bejaarde Reebok net boven een heuveltje uitsteken. Hij is al behoorlijk grijs en zijn gewei is ook niet veel meer dan twee kleine knobbels. Hij loopt in het rustgebied dus kan ik niet dichterbij komen om een betere foto te schieten.

Het Deelerwoud bestaat maar voor de helft uit bos. Uitgestrekte heidevelden bedekken de rest van het natuurgebied. Hier liepen in de vorige eeuw enorme schaapskuddes rond. Nu wordt de heide open gehouden door Schotse Hooglandrunderen. Dit sterke koeienras kan zowel in de zomer als in de winter buiten blijven. Op de Grote Heide is aan de bomen precies te zien tot hoe hoog deze runderen kunnen komen met hun bek. Stuwwallen zijn zo’n 160.000 jaar geleden tijdens een ijstijd gevormd, toen een enorme ijstong als een bulldozer zand en gesteente voor zich uit schoof. Smeltwater dat later van de stuwwal afstroomde, schuurde hierin dalen uit.

De grote bonte Specht.

Volgens mij een roofvlieg welke naast ons op een bankje zit. Mijn eten zal hij in ieder geval niet roven, want dat eet ik mooi zelf op. Janny heeft weer voor een heerlijke lunch gezorgd. :-)

Het uitzicht vanaf het bankje mag er zijn en het zonnetje komt zelf even tevoorschijn.

In het Deelerwoud ligt de oude ‘hessenweg’, een route waar in vorige eeuwen handelaren met hun paardenkarren overheen trokken vanuit en naar Duitsland Het buurtschap Deelen was toen een knooppunt van dergelijke handelswegen. Langs deze wegen werden bomen geplant om in de zomer wat verkoeling te brengen.

Het wemelt van de Koolmezen en Pimpelmezen op het bovenstaande pad.

Als we bij op de heide aankomen valt mijn oog op deze dode boom. Hij komt mij bekend voor en eenmaal thuis blijkt uit mijn fotoarchief dat ik deze boom in 2008 al eens heb gefotografeerd, alleen vanuit een iets andere hoek.

Hoe grillig kan een zwam groeien :-) Ondanks de grillige vorm is dit volgens mij een gewone berkenzwam.

De heide kleurt al mooi paars.

En dan komen we in het bos weer een prachtige dode boom tegen. Ik maak er een zwart/wit HDR van. Helaas stond de boom niet in het open veld, want dan was het allemaal wat mooier uitgekomen.

Wie goed oplet heeft grote kans reeën te zien. Reeën zoeken vaak de beschutting van bos, maar ze vinden hier dekking in de dalen tussen de stuwwallen. Met wat geluk is ook ander grofwild als edelhert, damhert en wild zwijn te zien. Deze dieren kunnen via het wildwissel Terlet ook naar het Nationaal Park Veluwezoom trekken. Ze doen dat vaak. De mannelijke edelherten op het Deelerwoud trekken buiten de bronsttijd voor een deel naar de Veluwezoom. De hindes blijven vaak het gehele jaar in het Deelerwoud. Sinds 2000 zijn er geen edelherten en damherten meer afgeschoten. Daardoor is de stand flink toegenomen en is er in de bronsttijd weer veel bronst in het Deelerwoud. Damherten en reeën zijn honkvaster. Zowel de mannelijke als de vrouwelijke dieren blijven tijdens de bronst gewoonlijk hier.

Een kleine trechterzwam.

We zijn alweer op de terugweg en vlak bij het hotel staat een oorlogsmonument. Het monument 'De Woeste Hoeve' bij Beekbergen (gemeente Apeldoorn) is een groot houten kruis, geplaatst op een voetstuk. Achter het kruis staat een ingelijste glazen gedenkplaat, bevestigd op een gedenksteen. De plaat wordt omgeven door een metalen constructie. Voor het kruis is een pleintje van rode bakstenen aangelegd. Voor het pleintje ligt een gedenksteen met een gedicht van Dietrich Bonhoeffer.In de glazen gedenkplaat staan in alfabetische volgorde de namen van de 117 gefusilleerden gegraveerd.

In 1945 is op de fusilladeplaats het eerste monument onthuld. Dit gedenkteken was een houten kruis met aan de voet zwerfkeien en in de nabijheid een houten bordje met de tekst: 'Op 8 maart 1945 werden hier 117 Vaderlanders door de Duitsche overweldigers, op gruwzame wijze vermoord'. In 1948 werd het houten bordje met opschrift vervangen door een bronzen plaat met een gewijzigde tekst: '117 vaderlanders werden hier op 8 maart 1945 door de Duitse overweldiger op gruwzame wijze vermoord.' In 1979 werd het houten kruis vervangen door een groter exemplaar. Ook werd een zitbank bij het monument geplaatst en een parkeerstrook aangelegd. In 1992 is het monument vernieuwd. Aan het gedenkteken is een glasplaat, een gedenksteen met gedicht en een metalen constructie toegevoegd.

We gaan nog even relaxen in de hotelkamer en maken ons klaar om straks te gaan eten in het hotel restaurant. Dit restaurant is overigens een aanrader als je besluit om eens in dit hotel te gaan verblijven. Voor de volgende dag staat natuurgebied Loenermark op de agenda, hier zijn we voor het laatst in 2008 geweest en we gaan de hooglanders opzoeken. Deze hooglanders dragen geen gele oormerken en dat vinden we een stuk mooier.

Ik heb de foto's iets kleiner geplaatst omdat sommige volgers van ons blog nog een ouder beeldscherm hebben waardoor de foto's niet goed in beeld komen.
Iedereen nog bedankt voor de reacties op de 'Wandeling door het verleden deel V'!!

Groet,
Janny en Peter

Wandeling door het verleden deel V

2011-08-07T13:45:00.019+02:00

Vandaag starten we in De Zilk en beginnen aan deel V van onze serie. Voor wie de vorige delen nog niet heeft bekeken hier nog even de links naar deel I, II, III en IV. Het is lekker rustig op de parkeerplaats, maar het is dan ook vrijdagochtend 11:45. We gaan richting het eerste deel van het van Limburg Stirum vallei want in dat deel zijn we nog nooit geweest.

De GPS gebruikers kunnen de gelopen track hier downloaden.

We beginnen op het Paardenkerkhof. Het paardenkerkhof is onderdeel van het zogenaamde strandwallenlandschap welke behoord tot de oude duinen. Deze oude duinen stabiliseerde rond het begin van de jaartellingen en is een sterk ontkalkt landschap. Je zult hier dan ook maar heel weinig duindoorn zien, want duindoorn wil graag met de wortels in kalkhoudende grond staan. Het wel of niet aanwezig zijn van kalk in de bodem is dus direct van invloed op welke soorten je aan zal treffen in het landschap.

Zo'n duizend jaar geleden is het oude duin overstoven en zijn de jonge duinen gevormd over de oude duinen. Tussen de Oranjekom en het Paardenkerkhof vind je nog het oude duin en dat is uniek te noemen want verder langs de kust vind je zo goed als geen oud duin meer aan de oppervlakte terug.
De vegetatie in het oude duin is dus ook heel erg zeldzaam.

Natuurlijk vind je hier ook heel veel verschillende insecten, zoals deze vlinder.

Het landschap van het Paardenkerkhof is behoorlijk vlak zoals je hier kunt zien. Het is lang geleden als landbouwgrond gebruikt. Op het Paardenkerkhof en in Sasbergen (zie routekaartje) hebben boerderijen gestaan en het land was verdeeld in 23 percelen. Men denkt dat de percelen werden begrenst door paarden botten in de grond te steken, dat zou de naam van dit gebied kunnen verklaren. Op Sasbergen vind je ook nog heide, iets wat ook uniek is.

Verderop zie je de lichtgroene kleur van de varen velden, deze Adelaarsvarens staan in het open veld en dat is op zich al heel zeldzaam. We zijn in heel veel bossen in Nederland geweest, maar in al die bossen vind je alleen varens in de schaduw van bomen. Links ligt het Rommelbos, zo genoemd omdat stropers hier vroeger met stokken in de konijnenholen 'rommelde' om ze zo naar de andere uitgang te jagen waar ze vervolgens in zakken gevangen werden.

Het is hier behoorlijk droog en dat is goed te zien aan de mosvegetatie. Ook kleurt het veld hier oranje door de schapengras. In het deel IV heb je al kunnen lezen dat de AWD sterk is uitgedroogd na het graven van de kanalen, maar voor die tijd was het hier zo nat dat er kleine afwateringsgeulen gegraven moesten worden om al dat water af te kunnen voeren. Dat komt nu niet meer voor, maar de geulen zijn er nog wel, een opmerkzame wandelaar zal ze net als wij nog kunnen vinden.

Ik heb de geulen hier op het kaartje getekend, zoals je kunt zien liepen de geulen uiteindelijk richting het Schrama aan de andere kant van het toen nog niet uitgegraven Oosterkanaal. Daar kwam het water samen met het geulwater van het Vogelenveld en vloeide daarna naar de Krommebeek. (zie deel IV)

De varen velden geven het landschap hier wel een heel mooi uiterlijk, vooral als je weet dat je varens in het open veld maar op een paar plaatsen in Europa tegenkomt.

We zijn hier vlakbij het zweefvliegveldje. Hier wordt de grond een stuk kalkrijker en aan het einde van dit pad zie je dus geen varens meer in het landschap.

We lopen hier vlak langs het zweefvliegveld en zien daar een bloem waarvan ik nog niet weet wat het is. Als iemand het wel weet, dan hoor ik het graag. Update: Volgens Gonnie van der Schans is dit een, Dagkoekoeksbloem (Silene dioica syn. Melandrium rubrum) is een tweejarige of vaste plant uit de anjerfamilie. De naam Dagkoekoeksbloem verwijst naar het overdag openstaan van bloemen, dit in tegenstelling van de Avondkoekoeksbloem en de Nachtkoekoeksbloem.

De tot bijna een meter hoge plant heeft van mei tot september roze, tweehuizige bloemen met 5 diep ingesneden kroonbladen. De kelkbladen zijn buisvormig vergroeid tot een kelkbuis. De hoofdbloeiperiode valt in mei-juni, maar in de herfst kan een tweede bloeiperiode plaats vinden. De vrucht is een met tanden openspringende doosvrucht. Gonnie Bedankt!!

Het zweefvliegveld was vroeger ook akker of weiland.

Net voorbij het zweefvliegveld wordt het landschap een stuk vochtiger, het feit dat ik direct naast het pad riet kan fotograferen is al een hint in die richting, net als de naam Rietkuil. Maar ook de aanwezigheid van braamstruiken wijst in die richting. Janny eet alle rijpe bramen die ze tegenkomt meteen op, dus blijft er voor de vogeltjes weinig over :-)

Bij de Ruigedel op de Halfwegseslag ziem we deze libel.

We lopen langs de Slaaibergen. het woord Slaaibergen is ontstaan doordat kustvaarders Lepelblad (ook wel Zeeradijs genoemd) gebruikte tegen scheurbuik. Het lepelblad werd in wijn of soep verwerkt en kon als sla (slaai) gesneden worden. We zien hier verschillende lagen in deze zandwal en ons oog valt op een zwarte laag halverwege de zandwal. Waarom is deze laag zo zwart? Zou hier in het verleden een duinbrand gewoed hebben? We hebben geen idee, maar misschien interessant om eens uit te zoeken als dat nog mogelijk is.

We lopen door richting het Boeveld waar het konijn heer en meester is. Dat is te zien aan de door de konijnen netjes kort gehouden grasveldjes welke je hier en daar kan zien liggen. Wat meer naar het zuiden ligt de Gijs Kokkieshoek waar mooie stuifduinen en ketelpannen liggen. Ook ligt hier het Gerrittedel, genoemd naar de schaapherder Gerrit van den Berg die zijn schapen bij het meest zuidelijke deel van het van Limburg Stirum vallei mocht laten grazen van 1898 tot 1906.

We beklimmen een hoge heuvel en zien links aan de horizon de parkeerplaats aan de Langeveldseslag liggen. Op het routekaartje is dat het grijze vlak geheel links. Iets lager zie je zand en een lichtgroene vegetatie, dat is het eerste gedeelte van het van Limburg Stirum vallei.

Hier nog even een panorama shot bestaande uit twee foto's. Als je goed kijkt dan zie je het kanaal liggen. De vegetatie ziet er daar iets anders uit.

In de vallei is de bodem hier en daar nog een beetje vochtig en hier tref je o.a. het Hooibeestje aan.

In de iets hoger gelegen stukken van de vallei tref je Strandduizendguldenkruid aan. Strandduizendguldenkruid komt vooral voor op de waddeneilanden en in het deltagebied. Het is een pioniersplant die goed groeit in een zoet, brak en zout milieu en in overgangen daartussen. Strandduizendguldenkruid is dan ook vaak op het strand, op de grens tussen strand en duinen en in vochtige duinvalleien te vinden. Ook komt deze plant veel voor op opgespoten zandvlaktes.

Ooit was duizendguldenkruid veel geld waard omdat het werd gebruikt in de geneeskunde. De plant bloeit uitbundig met vaak meer dan veertig bloemen per plant. De bladeren van strandduizendguldenkruid zijn smal. Strandduizendguldenkruid komt voor in de kuststreken langs de Oost- en Noordzee. De karakteristieke biotoop ligt op de grens van duin en schor of vallei, dus op de grens van zout en zoet.

In de van Limburg Stirum vallei treffen we ook paddenstoelen aan en als ik het goed heb is dit een violetbruine vezelkop. Tijdens het wandelen kijk ik op de hoogtemeter van de GPS en zie dat de paddenstoelen verdwijnen als de hoogtemeter -6 of -5 meter NAP aangeeft, zodra de hoogtemeter -7 meter aangeeft zien we weer paddenstoelen in het zand staan.

Op -7 meter is het zand vochtig en ligt het grondwater dichter bij de oppervlakte. Als ik naar het westen kijk zie ik riet en daar ligt een kleine plas. Op het routekaartje is dat te zien rechts van het woord Luchter van Luchter Zeeduinen, daar zie je een klein blauw plekje links van onze route.

Op het hoogtekaartje zie je dat het laagste punt op -10,4 meter NAP ligt in de Vallei, en het hoogste punt was de heuvel vanwaar we de panorama foto hebben gemaakt op 3,8 meter NAP. Beide punten liggen 585,14 meter van elkaar verwijderd.

Op het vochtige zand treffen we ook een Parelmoervlinder aan.

In het voormalige kanaal zien we een graafwesp met de naam Bijenwolf. Deze wesp maakt jacht op bijen en verlamd zijn prooi met zijn angel. De honingbij weert zich wel door terug te steken, maar de angel glijdt steeds weg over het gladde lichaam van de wesp.
Bijenwolven gebruiken de bijen ook om zich te voeden door met het eind van hun achterlijf de honingmaag van de bij plat te drukken, zodat er nectar uit de mond van de bij komt dat opgelikt wordt. Daarna draait ze de prooi op de rug en transporteert ze de bij met de buikzijde naar boven door de lucht naar het nest.

Wat je dus onder de wesp ziet hangen is zijn slachtoffer.

Aan de westkant van het kanaal zien we een steile zandwal waarvan ik schat dat hij een meter of 4 hoog is. Helemaal onderin bij de bodem van de vallei zien we dat het zand nog rijk aan schelpen is. Waarschijnlijk is dit het oude duin van ruim 2000 jaar geleden en vlak voordat de lagen overgaan in lichter grijs zand zien we een dikke laag met grovere schelpen. Mogelijk kon het zeewater toen nog net tot achter de duinen binnendringen en liet het de schelpenlaag hier achter, iets hoger zie je bijna geen schelpen meer. Dit punt ligt 722 meter van het strand volgens de GPS gegevens.

De vegetatie is hier heel anders doordat er diep gegraven is en de grondsamenstelling anders dan op de hoger gelegen stukken. Aangezien er geen duindoorns of liguster struiken in de vallei staan moet de grond hier kalkarmer zijn. We blijven even een halfuurtje in de vallei zitten om uitgebreid te eten en drinken. :-)

Als we over een heuveltje lopen zien we een roofvogel laag over de oever vliegen. Ik weet niet precies welke soort, maar het lijkt een Valkje of een Smelleken te zijn. De foto was niet scherp omdat ik zo snel moet reageren, dus vandaar dat ik maar niet aan het croppen ben geslagen, zo valt de onscherpte minder op :-) Update: Volgens Coby Natuurkieker is het mogelijk een mannelijke Boomvalk. Cobu bedankt!

We verlaten de vallei en lopen over de Ruighoeker Schulpweg vlakbij het Watervlak in het bos.
De onverharde Ruighoeker Schulpweg werd voor het eerst op een topografische kaart vastgelegd in 1852, toen werd deze weg gebruikt door schelpenvissers om hun schelpen op tweewielige karren te vervoeren naar de kalkovens in Hillegom. Ik ben even zo vrij om aan te nemen dat men met Schulp de schelpen bedoelde in die tijd. Zo had je ook de Vogelenzangse Schulpweg welke voor het zelfde doeleinde werd gebruikt. Van deze weg zijn enkel nog restanten over.

In de verte (31 meter volgens de GPS) zie ik iets roods tussen het groen, het blijken een aantal Vliegenzwammen te zijn. Ook hier vinden we de Vliegenzwammen weer in een berkenbos. Berkenbossen zijn vochtig en bieden een goede omgeving voor deze zwam. De Vliegenzwam (amaniet) is trouwens lang niet zo giftig als men denkt, zijn familielid de Groene Knol amaniet is één van de giftigste Paddenstoelen ter wereld.

Op de kop van het grote vlak zien we dit vogeltje. Ik heb geprobeerd om uit te vissen tot welke soort deze vogel behoord, maar ik kon hem niet vinden in het vogelboekje van Waternet. Update: Volgens Coby Natuurkieker is het een mannelijke Gekraagde Roodstaart. Coby bedankt!

We pauzeren hier even en genieten van het uitzicht. Je ziet meteen dat dit landschap niet op natuurlijk wijze is ontstaan, het is veel te vlak. Hier stond ook de voormalige jachtopzienerswoning Starrenbroek. Het 'broek' in Starrenbroek betekend moeras, het was hier rond 1900 hier nog zo nat dat je er niet zonder laarzen doorheen kon.

Zoals al we al eerder aangeven, zijn de AWD behoorlijk uitgedroogd na het graven van de kanalen. Hier zie je de slachtoffers van deze verdroging vlakbij het Oosterkanaal.

Als we van hieruit een stukje verder lopen komen we via het Oosterkanaal weer op het Paardenkerkhof terecht. Het was weer behoorlijk warm vandaag, maar het was zeker de moeite waard om deze route door het open land te bewandelen. De volgende keer zoeken we weer een bosroute op als het zo warm is. :-) We hopen dat we de lezers van dit blog weer een andere kijk op het wandelgebied hebben kunnen geven.

Iedereen bedankt voor de reacties op het vorige blogverhaal Kwintelooijen.
Groet,
Peter en Janny

Kwintelooijen

2011-08-04T20:02:00.001+02:00

Na de wandeling in De blauwe kamer zijn we nog even naar het natuurgebied Kwintelooijen gereden om daar eens rond te gaan kijken. De ingang vinden naar de parkeerplaats was even een uitdaging, zelfs voor het navigatiesysteem. Maar uiteindelijk kwamen we toch op de juiste plaats aan. :-)

De GPS gebruikers kunnen de gelopen route hier downloaden.

Op het GPS hoogtekaartje is duidelijk het hoogteverschil in dit gebied te zien. Het hoogste punt op 50,1 meter en het laagste op -3,1 meter.

Wat meteen opvalt is dat het behoorlijk druk is op en om de parkeerplaats. Tenten en veel families met kinderen. We vinden een picknicktafel en nemen daar even plaats omdat we nog moeten eten. Zoals gewoonlijk heeft Janny weer voor heerlijk en goed gekoeld eten gezorgd en een thermoskan met heet water voor de thee. :-) Na het eten gaan we het bos in en daar is het meteen heerlijk rustig en we lopen meteen al tegen de eerste zwammen op. Een kleine trechterzwam, ik weet niet welke ondersoort dit is.

We ruiken een naar geurtje en na even zoeken vinden we een heleboel eieren van de Grote stinkzwam. Deze is al bezig om open te scheuren zodat de Stinkzwam eruit kan.

De geur is niet te beschrijven, maar vliegen zijn dol op die geur en verspreiden zo de sporen van de Grote Stinkzwam.

STINKZWAMMEN (PHALLALES) Stinkzwammen zijn een hoog gespecialiseerde groep paddenstoelen met een heel eigen ontwikkeling van het vruchtlichaam en een bijzondere strategie om de sporen te verspreiden.Het jonge vruchtlichaam heeft de vorm van een ei. Deze worden traditioneel duivelseieren genoemd.

Binnen het ei wordt het complete vruchtlichaam gevormd. Bij rijpheid barst het ei open en strekt de steel zich. Aan de top bevindt zich een hoedachtig gedeelte waarop de sporen zich bevinden in een slijmerige, stinkende massa. De geur trekt insecten aan, die van de sporemassa eten en zo voor verspreiding van de sporen zorgdragen.

Deze Stinkzwam is afgebroken, zo kunnen we mooi zien hoe deze zwam is opgebouwd en dat hij hol is. Onderin zie je het 'eigeel' van de zwam.

Dit is een crossbaan. Een beetje jammer midden in een natuurgebied. We komen hier een familie tegen, grootvader en moeder, hun zoon of dochter en de kleinkinderen. We raken aan de praat en de grootvader verteld ons het één en ander over het natuurgebied Kwintelooijen. Altijd leuk om wat te leren van mensen die hier vaker komen. De grootvader is met pensioen een heeft pas een nieuwe compact camera gekocht. Er is hier genoeg te zien, dus lijkt het ons een prima aanschaf.

Op onze beurt laten we ze zien hoeveel paddenstoelen ze voorbij lopen zonder ze op te merken, en vertellen iets over de soorten die wij herkennen. De onderstaande vliegenzwam, is een amanieten soort. Toch is de vliegenzwam minder giftig dan veel mensen denken. Hij wordt al lang gebruikt door verschillende volken, onder andere in Lapland waar soms één vliegenzwam werd geruild tegen één rendier.

De vliegenzwam heeft namelijk bedwelmende en hallucinogene effecten en werd vaak gebruikt in rituelen. Men kan hem vers of gedroogd opeten of roken. De hele paddenstoel bevat werkzame stoffen, maar de concentratie daarvan is het hoogst in de rode hoed. Deze vliegenzwam vind je vaak in de buurt van Berken. Berken houden van veel vocht en amanieten zoals de vliegenzwam ook.

Dit is ook een amaniet waarvan het omhulsel nog om de hoed zit. Als de hoed groter wordt dan komt de kleur van de paddenstoel tevoorschijn en kun je pas zien om welke amaniet het precies gaat. De kleine schubben vormen dan de witte stippen op de paddenstoel.

De roodbruine slanke amaniet (Amanita fulva) is een paddenstoel uit het geslacht Amanita. De Amamita fulva heeft een lichtbruine hoed. De lamel is wit en vrij van de steel. De steel is ook wit en relatief lang en dun. De steel is tevens vaak hol. De paddenstoel groeit nabij verschillende soorten bomen, met name de berk. In tegenstelling tot de andere amanieten heeft deze soort geen stippen.
De steel van dit exemplaar ziet er bizar uit.

Ik vertel de grootvader dat de foto's over een dag of vier wel op de website staan en hij vraagt of zijn kleinkinderen er dan ook te zien zijn. Hij dacht dat ik een foto van ze had gemaakt. Dat was niet het geval, maar ik doe dat alsnog even. :-) Ik ben alleen even aan de ouders zelf vergeten te vragen of dat geen probleem was, dus als ze er een probleem mee hebben laat het dan even weten via het e-mailadres op het visitekaartje. Dan verwijder ik de foto.

Van zandgroeve naar recreatiegebied.
Kwintelooijen is een voormalige zandgroeve van 74 ha groot. Het gebied reikt van de Noordoever van de Rijn tot aan de Gelderse Vallei. Het ligt in het stuwwalgebied de Dikkenberg bij Rhenen. Opvallend bij Kwintelooijen is het grote hoogteverschil van vijftig meter en de bodemvariatie die loopt van zeer nat ven en moeras tot de droge heidevelden.
De ontstaansgeschiedenis van Kwintelooijen ligt in een van de koudste periodes van ons land. In de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden, bewoog het landijs vanuit Scandinavie naar het midden van Nederland. Het ijs schraapte de bevroren zand- en kleilagen die het tegenkwam omhoog waardoor een grote stuwwal ontstond: de Utrechtse Heuvelrug.

Kwintelooijen is gelegen in de zuidoostelijke punt van de Utrechtse Heuvelrug en behoort ook tot deze grote stuwwal. Tot 1990 heeft er hier op grote schaal zandwinning plaatsgevonden, maar nu is deze oude groeve een gewaardeerd recreatiegebied. Er zijn diverse routes voor mountainbikers en wandelaars uitgezet. Men kan zelfs tot het hoogste punt van dit gebied komen. Het hoogteverschil van wel 50 meter geeft een spectaculair uitzicht op de hellingen van de Gelderse Vallei.

We lopen verder en dan valt mijn oog op een Koraalzwam welke tussen de dennenbomen staat. Ik wurm me door de takken heen om deze foto te maken, helaas heb ik even niet op de ISO gelet en daardoor is hij niet helemaal scherp geworden door de iets te lange sluitertijd. Op het internet staat dat ze ook in loofbos voorkomen, maar daar hebben we ze zelf nog nooit gezien.

Een Boleet. Een Boleet is te herkennen aan het feit dat ze geen lamellen aan de onderkant van de hoed hebben, maar buisjes. Je ziet dus allemaal kleine gaatjes, op de foto hieronder is dat nog wel te zien

Een Parel Amaniet. Je ziet nog een aantal kleine schubben van het omhulsel op de hoed. Soms verdwijnen ze allemaal. Ik herken deze eigenlijk alleen aan de witte kraag onder de hoed en de kleur van de steel.

Volgens mij zijn dit Bittere Boleten.

De grootvader vertelde ons onderweg dat we verderop een trap naar het dal beneden kunnen vinden. We lopen mee die kant op, dit is het zicht vanaf de rechterkant van de trap.

Bij de trap staan een aantal bankjes en hier drinken we nog wat voordat we verder gaan. Tegelijk genieten we even van dit geweldige uitzicht. In de verte zie je Veenendaal liggen. Hier is het hoogteverschil goed te zien. We staan hier op 50,1 meter hoogte en links in het midden zie je de plas welke op -3,1 meter NAP ligt. Op de GPS zie ik dat we ook gewoon het pad naar links kunnen volgen naar beneden. We nemen afscheid van de familie, leuk om ze ontmoet te hebben!!

Na 50 meter komen we veel berken tegen, en ook hier vinden we verschillende vliegenzwammen.

Omdat het hier zo hoog is ben je ook wat dichter bij de rondvliegende Buizerds. Deze komt bijna op ooghoogte langs scheren.

Hij of zij roept steeds naar een Buizerd welke nog veel hoger vliegt en lastig gevallen wordt door kleine vogels. De kleine vogels vliegen boven de Buizerd en doen uitvallen in zijn richting.

Een aantal borden welke we onderweg tegenkomen met wat info over het gebied.

We zijn ondertussen beneden aangekomen. Bij de ingang staat het middelste bord hierboven.
Volgens mij zijn dit een soort korenbloemen.

Bij de plas barst het van de kikkers, maar bij de geringste beweging springen ze meteen het water in. Na wat sluipwerk lukt het toch om wat foto's te maken. Helaas alleen van achteren want ze zitten allemaal met het gezicht naar het water.

Nog een groene kikker. Rond het trommelvlies zit meestal een zwarte ring.

De hellingen die in het gebied zijn ontstaan door zandwinning zijn steiler afgewerkt dan de door erosie vervormde natuurlijke hellingen van de heuvelrug. Na de ontzanding werd een deel van het terrein beplant met bos. Een enkele wand is met reden niet bebost. Deze ligt midden in het terrein en word als geologisch monument in stand gehouden. Hier zijn, als de begroeiing niet in de weg zit, door het landijs opgestuwde en scheef gestelde rivierafzettingen te zien. Rivierafzetting die zijn afgezet voordat het werd opgestuwd door het ijs.
We vinden in de wanden van de oude groeve als gevolg van afkalving door regen en recreatie op kleine schaal interessante erosievormen met steile wanden, geulen en zandwaaiers. Dit deel van het gebied is door de Provincie Utrecht benoemd als Aardkundig Monument. Dat deze berk nog op de heuvel kan blijven staan is mij een raadsel.:-)

Vlakbij de parkeerplaats zien we deze zwammen en ik heb even geen idee welke soort dit mag zijn.

En zo hebben we weer een prachtig stukje natuur ontdekt en met plezier bewandeld. Dit was nog maar een heel klein gedeelte van het gebied en we gaan hier zeker nog eens wandelen als we in de buurt zijn.
We gaan weer richting huis om even lekker onder de douche te stappen want het was heel erg warm zweetweer, ik wist niet dat ik zoveel poriën had :-)

Iedereen bedankt voor de reactie op het vorige blog De blauwe kamer.

Groet,
Peter en janny

De blauwe kamer

2011-08-03T17:23:00.002+02:00

Vandaag nemen we een kijkje in het natuurgebied met de naam De blauwe kamer. We moeten even een uurtje rijden om daar te komen en aangezien het er nogal klein uitziet op GoogleEarth besluiten we om daarna nog een ander gebied in de buurt te bezoeken. De blauwe kamer is een prachtig stukje natuur langs de Rijn en zeker een bezoekje waard, maar als je een flink stuk wil gaan wandelen, dan is dit niet de juiste plek om dat te doen.

De gelopen route.

Het ontwikkelingsproject Noordoever Nederrijn ofwel De blauwe kamer, kwam in 1992 tot stand mede dankzij de financiële ondersteuning van o.a. het ministerie van landbouw, natuurbeheer en visserij en het wereld natuurfonds. De Blauwe Kamer heet naar een verdwenen hofstede van die naam die al op een kaart van 1636 voorkomt. Het ziet er dan uit als een aanzienlijk huis.

Later stond hier een boerderij Blauwe Kamer, en nog later een steenfabriek met die naam die hier tot 1975 bakstenen produceerde. Door veranderende productiewijzen, kwam een einde aan deze en vele andere kleine steenfabrieken. Het land kreeg een nieuwe bestemming; middels natuurontwikkeling wordt nu getracht om weer een natuurlijke rivieroever te krijgen.

In 1992 werd de zomerdijk doorgestoken om zo de natuurlijke dynamiek van het rivieroeverlandschap te herstellen. Hierdoor loopt het achter deze dijk gelegen land regelmatig onder water. Hierdoor en door de inzet van grote grazers, is er een divers landschap ontstaan. In 2002 is de Grebbeberg die de zuidkant van de Utrechtse Heuvelrug vormt, verbonden met de Blauwe Kamer.
Ooibossen ontstaan zo, met name het zachte ooibos, door de nabijheid van de Grebbeberg, wordt de ontwikkeling van het harde ooibos gestimuleerd. Je kunt in de Blauwe Kamer zaailingen van es en eik tegenkomen. Door de relatief lage graasdruk, ontwikkelen die boompjes zich voorspoedig.

Hierdoor is er een royale hoogwaterplaats ontstaan voor de koniks en galloways. Ook is dit een opmaat voor de gewenste verbinding in het kader van de Ecologische hoofdstructuur waarbij de Utrechtse Heuvelrug, de Veluwe en de rivieroevers van de Maas en Waal verbonden raken. Daartoe dienen nog een groot aantal bottlenecks zoals de N225 te worden opgelost.
De lucht is mooi blauw omdat de zon vrij laag staat, dus besluit ik het grijsverloopfilter te vervangen door het Polarisatiefilter.

Bij de herinrichting van de Blauwe Kamer, zijn de oude strangen en geulen uitgegraven en is de zomerdijk doorgestoken. Hierdoor levert de Blauwe Kamer weer bij aan de biomassa in de Nederrijn. De vis kan paaien in het ondiepe water en de opgroeiende vis vindt zijn weg terug naar de rivier. Door de kracht van het water wordt er soms grond weggeslagen en soms vindt er afzetting plaats.

Na een periode van hoge waterstand, is er zo een laag zand van veertig centimeter afgezet. Door die dynamiek ontstaat het geschikte milieu voor planten en dieren die langs de rivieren te vinden zijn. De natuurontwikkeling is echter gedeeltelijk ten koste gegaan van de cultuurhistorie in het gebied en het eeuwenoude cultuurrijke uiterwaardenlandschap met zijn door heggen afgescheiden percelen.

In de Blauwe Kamer komt een grote diversiteit aan dierenleven voor. Sinds de Blauwe Kamer met de Grebbeberg is verbonden begrazen Konikspaarden en Gallowayrunderen het gebied. Verder zijn er hazen, konijnen, muskusratten, beverratten (beide soorten worden bestreden in het gebied), bevers en vossen en ongetwijfeld nog meer kleine roofdieren en knaagdieren. Verschillende vogels kunnen zich hier goed handhaven. Dit exemplaar ligt rustig in de schaduw en we gaan er maar met een boog omheen :-)

Het aantal soorten broedvogels schommelt tussen de 60 en 75. De vogeldichtheid neemt toe; het aantal vastgestelde territoria was in 1993 iets meer dan 500 en verdubbelde in de periode 2006-2008. De aalscholver broedt er sinds 1998 en de lepelaar broedt er sinds 2004. Het aantal broedparen lepelaars steeg tussen 2004 en 2008 tot 17. De klapekster is een vaak voorkomende wintergast.
De visarend is hier ook regelmatig op doortrek te vinden, vooral in de maanden april en september. En zoals hier te zien is, is dit ook een mooie plek voor het Winterkoninkje.

Het uitzicht vanuit de observatiehut. Helaas lopen de paarden achterin het rustgebied en zijn dus niet goed te fotograferen.

Het landschap in de De blauwe kamer is wel heel erg mooi en fotogeniek.

In het water naast de brug is het beste druk, slakken, visjes en deze kikker.

We zijn hier in het stuk achter de voormalige steenfabriek. Voorbij de bocht ligt het stuk water met de brug welke we net hebben gezien.

Waterlelies zijn hier ook te vinden. Het zijn prachtige bloemen om te fotograferen.

Mijn oog valt op deze zeer mooie grote distels. Helaas zijn ze niet paars meer.

De schoorsteen van de oude steenfabriek.

Het pad voert ons onder de weg buiten het terrein door en we komen dan uit bij de Rijn.

Dat was dan het eerste deel van de wandeling. Hierna gaan we richting het natuurgebied Kwintelooijen, daar meer over in het volgende blog.

Iedereen bedankt voor de leuke reacties op het vorige blog 'Wandeling door het verleden deel IV'

Groet,
Peter en Janny

Wandeling door het verleden deel IV

2011-07-31T23:45:00.008+02:00

We beginnen onze wandeling rond 15:45 vanaf de parkeerplaats bij De Zilk. Het is donker weer en af en toe regent het een klein beetje. Niet echt fotoweer, maar we proberen er wat van te maken.
Op het routekaartje zie je een aantal rood omcirkelde letters welke de oude akkerlanden in dit gebied aangeven, we komen daar later in het verhaal nog op terug.

De GPS gebruikers kunnen de gelopen route hier downloaden.

We slaan meteen rechtsaf bij het Hoekgat. Een hoekgat is een uitgestoken gat naar het hart van een hooiberg. De hooiberg wordt dan via dat gat van binnen uitgehold. De naam Hoekgat is later overgegaan op de boerderij zelf. Deze boerderij lag aan de Hoekgatterlaan, de eigenaar was de familie Barnaart van huis te vogelenzang en het was voornamelijk een veeboerderij.

We lopen richting de Kromme del en hier vinden we de schaapskudde. De schapen liggen achter de heuveltjes, waarschijnlijk is dat omdat het nogal waait.

Bij de berg van Dorus zien we het eerste damhert van vandaag. Het gewei begint als aardig te groeien en de damherten eten de gehele dag door om zich klaar te maken voor de bronst. De berg van Dorus is vernoemd naar Dorus Hoeks (1874-1951), de vader van de duinbewaker Jan Hoeks. De berg lag achter de woning van de familie.

We staan hier op de kruising vanwaar het Melkpad vroeger naar de boerderij op het Vogelenveld liep. Via dit pad bracht men vroeger de melk naar De Zilk, vandaag de naam. Het pad liep naar de Hoekgatterlaan welke ter hoogte van de huidige autoweg N206 lag. Als je hier staat zie je geen spoortje meer van dit Melkpad. Maar op een oude kaart is hij wel aangegeven, dus wisten we waar we moesten zoeken.

Als je deze plek bekijkt via Google-earth of Google maps, dan zie je het vroegere pad nog wel liggen. Ik heb ter verduidelijking een streepjeslijn onder het pad aangebracht en in de vergroting zie je pad net boven deze lijn richting het Oosterkanaal lopen. In de tijd dat men nog gebruik maakte van het Melkpad was het Oosterkanaal nog niet uitgegraven, dus kon je zo doorlopen naar de boerderij op het Vogelenveld. Het Melkpad ging over in het Schoollaantje welke naar de boerderij liep. Leuk dat het pad na ruim een halve eeuw nog steeds is te zien.

Op het routekaartje is een stukje verder op de route de Kromme-beek aangegeven. De pijl wijst precies op de plek vanwaar we deze foto hebben genomen. Het komt op de foto niet zo heel erg goed over, maar als je goed kijkt dan zie je dat deze boompjes in een kuil staan. Deze kuil is in werkelijkheid de Kromme-beek. De greppels welke je later in dit verhaal kunt zien op de foto's van het Vogelenveld waterde af in de voormalige beek.

De beek kreeg vooral in de winter veel water uit het hele gebied te verduren en veranderde dan in een wild kolkende waterstroom.
Achter ons ligt het stuk van de Kromme-beek welke door de Amerikaanse bosje naar het vogelenveld liep. De kromme-beek loopt nu dood tegen het Oosterkanaal, net als het Melkpad. We hebben een stukje van de beek even in het routekaartje getekend zodat je kunt zien hoe dit deel van van deze beek door het landschap kronkelde.

We zijn hier aangekomen bij de brug over het Oosterkanaal en zijn op weg naar het Vogelenveld.

Voorbij de brug vinden we een drietal stuifzwammen langs de kant van de weg.

Naast de stuifzwammen vinden we een bloem met de naam Vlasbekje.

We lopen op de Laan van Gerrit Hulsbos (zie routekaartje). Je hebt niet veel fantasie nodig om te zien dat dit landschap niet op natuurlijke wijze is ontstaan. Dat komt omdat dit in het verleden akkerland is geweest. Deze teelhoeken werden door de bewoners van Boerderij Vogelenveld en door bewoners van De Zilk bewerkt.

We zijn nog steeds op de Laan van Gerrit Hulsbos richting het Vogelenveld, en ook hier zie je het vlakke land naast de paden. Dit gebied is op het routekaartje aangegeven met de rood omcirkelde A.

In het bos op het plaatje hierboven vinden we een Parasolzwam. We blijven hier even staan want het is ondertussen gaan regenen. We hebben echter geluk want de bui verdwijnt weer even snel als hij is verschenen.

We zien hier de greppels op het Vogelenveld waarover we het hadden in het verhaal van de Kromme-beek. Het graven van de kanalen door dit gebied heeft een grote invloed gehad op de teelgronden in de gehele AWD. De waterhuishouding is na die tijd totaal veranderd en heeft tot uitdroging in het gehele gebied geleid. We komen daar straks nog op terug.

Hier komen we Paul van der Stap tegen. Paul verzorgd leuke uitstapjes met paard en wagen door de AWD, kent het gebied op zijn duimpje en kan je er alles over vertellen. Kijk even op zijn site als je eens op stap met van der Stap wilt gaan. ;-)

We passeren het Vogelenveld en je ziet in het midden van de foto de Groene Kijkberg liggen. Wat later op de avond maakt je een grote kans om hier reeën te zien en zeker veel damherten. Je hebt vanaf deze berg een mooi uitzicht op het Fransevlak en het Vogelenveld.

Een stukje van de Vogelenvelderweg bij het drift blauwepaal. een drift is een gebied wat tijdens de drijfjacht door de drijvers wordt 'uitgeklopt' We gaan hier van het pad af en lopen naar het Weitje van de blauwe paal. Het is heerlijk stil in de AWD omdat de meeste wandelaars rond deze tijd thuis aan de eettafel zitten.

Normaal staat er in de zomer geen water op dit weitje, maar door de regenval van de afgelopen tijd ziet het er nu zo uit. We blijven hier een halfuurtje zitten om even wat te eten en te drinken. Janny heeft de verse kippensoep in de thermosfles gedaan en ze heeft stokbrood met allerlei smeerseltjes meegenomen.Wandelen is leuk, maar er moet ook gegeten worden :-)

Ik loop even naar het midden van het weitje om een foto laag over het water te maken. Lager kon niet omdat het hier natuurlijk drijfnat is en ik anders met een natte broek verder moet wandelen. :-) De bewolking is nog steeds dreigend en af en toe valt er wat motregen. Hoe dan ook blijft het toch altijd mooi om hier te wandelen, weer of geen weer.
Het gehele weitje is bij wijze van een experiment een meter diep afgegraven zodat de flora wat dichter bij het grondwater kan komen. De humuslaag (landbouwlaag) is nu dus verwijderd en is er een kans voor een aantal soorten planten ontstaan in het kale humusloze zand. Je ziet dan ook meteen het verschil tussen het weitje en de rest van de omgeving welke 1 meter hoger ligt.

We komen hier op het Haasveld en we zien ook meteen dat dit gebied niet natuurlijk is ontstaan. Dit is ook de eerste bewoonde duinvallei van de AWD. De oude naam voor deze vallei is Haechs velt, wij zouden nu Haags veld zeggen. Mogelijk doordat de vallei vroeger door een haag van duindoorns werd afgegrensd. Met heeft daar in de vorige eeuw Haasveld van gemaakt. Op de routekaart wordt dit gebied aangeduid met een rood omcirkelde C. In de jaren vijftig is dit teelland voor het grootste deel met dennen beplant. En in een rechthoekige uitsparing in dit bos heeft een woning gestaan. Van deze rechthoek kun je met Google maps nog net een stukje zien tussen de dennen, vlakbij het pad.

We lopen verder naar het Achter Haasveld of oude land en op het routekaartje aangeduid met een rood omcirkelde D. Ook hier zie je meteen dat dit stuk land door mensenhanden is bewerkt en dat het hier om teelland gaat. Je moet even door een hek en het is best een leuk stuk om even te bekijken. Het tweede stuk is iets ruiger, maar bijna even vlak als het eerste stuk. Net buiten dit stuk heeft vroeger een stal gestaan.

Dit is het tweede stuk van het achterste Haasveld en hier is duidelijk te zien dat de dennen netjes in rijen zijn aangeplant.

We slaan en stukje over en lopen nu langs het Franse vlak. Hier zien we weer een pracht van een damhert. Ik maak gebruik van de dekking van een aantal lage struiken om dichterbij te komen. Naast het Fransevlak ligt het teelland Schrama. Schrama is een verbastering van de oude familie naam
's Gravenmade. Het was hier moerasachtig en men verbouwde hier waarschijnlijk Rogge of Boekweit.

Rond 1727 was het konijnen bestand zo'n beetje geëxplodeerd en wilde de Staten van het grootste deel van de konijnen af. Dat was gemakkelijker gezegd dan gedaan. Pas in 1795 lukte dat een beetje toen de Franse bezetter hier zijn soldaten legerde. De Franse soldaten lusten wel een konijntje en in een mum van tijd hadden ze alle konijnen in dit gebied opgegeten. De plaatselijk bevolking kon hier niet om lachen en deden er na het vertrek van de Fransen alles aan om de konijnen weer terug te krijgen

Vlak bij de uitgang zien we dit tamme exemplaar.

Door het hoge grondwaterpeil stonden rond 1840 het Haasveld, Vogelenveld, Paardenkerkhof en Achter Haasveld in de wintermaanden regelmatig onder water. Sterker nog, hele delen van de AWD konden rustig als Moeras bestempeld worden. Er kwamen hier unieke platensoorten voor welke allang verdwenen zijn, want na het graven van het Oosterkanaal droogde het gebied sterk uit.
Dit gaat overigens ook op voor de gehele AWD. Het onderstaande kaartje geeft de vochtigheid in de AWD weer.

Het is een computerberekening van de vochtigheid van de natte valleien in de AWD in 1850 en rond het jaar 2000. Het linker kaartje geeft de vochtigheid aan rond het jaar 1850, hier moet je natuurlijk de kanalen even wegdenken want die lagen er in die tijd nog niet.
Het rechter kaartje geeft de vochtigheid aan na het graven van de kanalen.
Het mag dus duidelijk zijn hoeveel water de kanalen hebben onttrokken aan de omliggende gebieden. Akkerland verdroogde en was daardoor een stuk minder bruikbaar.
Verder is dat geen reden om in huilen uit te barsten, want we hebben er de AWD zoals hij nu is voor teruggekregen.
Nieuwe flora en fauna hebben hun kans gegrepen en maken de AWD tot het door heel veel wandelaars gekoesterde wandelgebied wat het nu is.

1850 2000

Hier worden de rood omcirkelde letters duidelijk. Dit is een oude kaart zonder kanalen, de kaart moet rond 1850 zijn gemaakt want bovenin is de Paardenrenbaan te zien die hier in die tijd heeft gelegen. Je ziet hier ook het teelland bij het Pannenland, het Groot Zwarteveld, het Zandvoortse vlakje (rechts naast de Renbaan, het Paradijs (links naast de renbaan) en het eiland van Rolvers (het lichte vlakje boven boerderij Panneland), wat toen nog geen eiland was. :-)

En zo komt er weer een einde aan dit deel van de Wandeling door het verleden.
We hopen dat we de liefhebbers van dit natuurgebied weer een stukje bekender hebben kunnen maken met dit stukje AWD. Misschien kijk je nu net als wij op een andere manier naar het gebied als je daar weer eens gaat wandelen.

Ik wil nog eens wijzen op de website van Stichting Genootschap 'Oud de Zilck'. Zij hebben het initiatief genomen om het boek "Lezen in het Duin" weer een nieuw leven in te blazen, maar nu ook aangevuld met nieuwe informatie historische en beeldmateriaal. Het wordt herschreven als een historisch detective verhaal en hier staat het wat uitgebreidere verhaal. Als ik het goed heb wordt de nieuwe uitgave in 2012 verwacht en zal dan denk ik ook te koop zijn bij Stichting Genootschap 'Oud de Zilck'.

Iedereen heel erg bedankt voor de leuke reacties op ons vorige blogbericht!
Groet,
Peter en Janny

St.-Bavokerk Haarlem

2011-07-26T17:29:00.011+02:00

Maandag 25 juli 2011 gaan we even een paar uurtjes naar Haarlem. In ons blog verhaal 'Wandeling door het verleden II' hebben we het over Simon Paap uit Zandvoort gehad.
Simon had de bijnaam 'Klein Sijmpje' omdat hij in die tijd de kleinste man ter wereld was.
Simon was een bekende persoon in landen als Engeland, Duitsland en België, hij verdiende de kost op kermissen in binnen en buitenland.
Tijdens het opzoeken van deze gegevens lazen we dat Simon heel even in een graf in de Hervormde Kerk van Zandvoort heeft gelegen, en dat er in de kerk nog een pentekening van hem te vinden is. Voor ons een reden om daar even te kijken en het interieur van deze kerk vast te leggen in HDR. Dingen welke aan de muur hangen zoals borden en de pentekeningen zijn niet in HDR fotografeert.

Waarom HDR? Omdat HDR foto's een hoog dynamisch bereik hebben waardoor zaken als diepte, contrast en lichtbereik beter gebruikt kunnen worden. Een HDR foto bestaat uit drie of meer foto's waarvan het verschil in belichting stops zelf ingesteld kan worden d.m.v. bracketing. Doordat de drie foto's een verschillende belichting hebben, is het mogelijk om gebruikt te maken van het licht van alle drie de foto's. Hierdoor is het mogelijk om meer diepte en structuur te creëren in een foto.

Overigens zijn alle HDR's uit het handje geschoten en zonder gebruik te maken van een flitser.

Buiten is het een beetje somber weer en we hebben ook de pech dat het marktdag is, dus staan de lelijke marktkramen voor al die mooie gebouwen op de Groote Markt. Ik hou er niet van om mensen te fotograferen, dus moet je soms een tijdje wachten totdat je net als hieronder een mensvrij plaatje kunt schieten. :-) We kijken hier naar het Archeologisch museum vlak naast de St.-Bavokerk. Het museum is op maandag gesloten, dus gaan we daar nog wel een andere keer rondkijken.

St. Bavo is geboren in het jaar 622 in de buurt van Liége in België en is de beschermheilige van deze kerk. Zijn echte naam is Allowin van Apsengouw en hij was de zoon van Pipijn I van Landen. In zijn jeugd was hij wild, egoïstisch en verkocht ooit zijn personeel als slaven. Na de dood van zijn echtgenote kwam hij onder de invloed van een raadsman tot bezinning. Hij trad in in het klooster en nam de naam Bavo aan. Bavo werd kluizenaar in een boom en nadien in het bos bij de abdij.

Na zijn dood kwam zijn vereerring op gang en zijn lichaam werd overgebracht naar een kerk in Gent.
Helaas weet ik alleen dat hij op 1 Oktober is overleden, verschillende bronnen geven verschillende jaartallen aan. De één geeft 653, de ander 654 en nog een bron geeft 659 als jaartal aan, laten we er maar vanuit gaan dat hij ergens voor 2011 is gestorven. :-) Hieronder zie je de 250.000 kg wegende toren met daarin de grote klok Roelant welke 5.000 kg weegt.

De totale lengte van de kerk is 108 meter. Het breedte van het schip + zijbeuken is 31 meter. De hoogte van het schip 29 meter en de hoogte van de kerk en toren is 76 meter. In 1370 werd met de bouw van kerk begonnen en deze duurde tot rond 1538. De kerk is opgetrokken in Gotische stijl. In 1503 werd de grote klok Roelant geplaatst in de oude toren.
De bouw van de huidige toren begon in 1518 en duurde tot 1520. Rond 1559 werd de kerk als kathedraal in gebruik genomen.

We kijken hier op de preekstoel, het oudste deel van deze preekstoel dateert uit ca. 1434. De leuningen worden gevormd door twee kopen slangen. Dit symboliseert het kwaad wat wegvlucht van het woord Gods.

Het Christian MüllerOrgel werd gebouwd tussen 1735 en 1738. In de jaren 1740 - 1750 speelde Georg Friedrich Händel op het Christian MüllerOrgel en in 1766 speelde Wolfgang Amadeus Mozart op het orgel. Helaas kan je dit soort foto's altijd alleen maar vanaf de zijkant maken omdat de kroonluchters anders in de weg hangen. Hierdoor veranderd het perspectief wat en moet je dat later weer aanpassen om de boel er nog een beetje recht op te krijgen.

De onderkant van het Christian MüllerOrgel.

In de kerk vind je een aantal schitterende glas en lood ramen.

Hieronder de familiewapens van verschillende edelen welke daarmee willen laten zien dat ze wat voor de armen doen. :-) Het eerste stukje tekst luid: Die rycklyck en blymoedich geeft nadat hem godt gesegent heeft. En uyt sijn schat en overvloet weldaedichheit aen alle doet. Mij spellingchecker had hier wat moeite mee :-)

Omdat de glas en lood ramen wat aan de grote kant zijn, hier wat kleinere stukken zodat de afbeeldingen wat beter te zien zijn.

De onderkant van het raam hierboven.

Op een pilaar bij de kapel van het voormalige brouwersgilde, hangt de pentekening van Simon Jane Paap. De plaat is gemaakt door de lithograaf Johannes Reekers (1790-1858).

Hier hangt ook de plaat van de in Lapland geboren reus Daniel Cajanus (1702-1742). Daniel Cajanus was 2,64 m lang en daarmee de langste man ter wereld. Ook hij was in die tijd een beroemdheid, de Engelse graaf Montague uit Kettering heeft hem zelfs laten portretteren. Het schilderij hangt nu in Finland in het nationale museum te Helsinki. De onderste regel op deze plaat: Op Finlands grond ontving - die lang heeft rondgedwaald. Maar rust in Haarlem vond - dat hem den geest zag gaan.

Op de pilaar naast de lantaarn zie je twee zwarte strepen. De onderste streep geeft de lengte (84 cm) aan van Simon Jane Paap, en de bovenste streep die van Daniel Cajanus (2,64 m).

Hier worden de notabelen nog even opgesomd.

Een stukje van een prachtige pilaar in deze kerk.

Hier kijken we naar de Hondenslagerskapel. Een honden-slager had in de middeleeuwen de taak om de honden buiten de kerk te houden en de orde in de kerk te bewaren. De naam honden-slager geeft volgens mij wel aan dat het weren van de honden niet zachtzinnig gebeurde.

De Mariakapel. Hier vind je een rode stenen sarcofagen welke dateren uit de 12de of 13de eeuw. Tegen de wand staat de oudste kluis van Haarlem uit de 15de eeuw. Hierin werden onder andere de stadrechten van Haarlem bewaard.

Het Hoogkoor. Dit hoogkoor is aan de voorkant afgesloten door een meesterwerk van Middeleeuwse vakmanschap, in de vorm van een kopen koorhek uit 1517. Hier ligt ook het graf van Frans Hals. De vloer van deze kerk bestaat volledig uit grafzerken. In totaal liggen er 1500 grafzerken waarvan de oudste al uit de 15de eeuw stammen.

Het plafond van het deel van de kerk wat ze de 'Viering' noemen. Hier komen alle zijden van de kerk bij elkaar. De toren van de kerk rust op de vier grote kolommen welke hier staan. Dit plafond is een prachtig stukje kunst. Achteraf had ik eigenlijk in het midden op de grond moeten gaan liggen, want dan had ik de kroonluchter kabel niet in beeld gehad.

Een deel van een glas en lood raam. Prachtige bewerkt.

Hier nog even het schip van de kerk met het orgel. Helaas weer vanaf de zijkant vanwege de kroonluchters. Het plafond is een een mooi stukje middeleeuws vakmanschap.

Tot zover de St. -Bavokerk in Haarlem waar we met plezier hebben rondgekeken.
De volgende keer vervolgen we de 'Wandeling door het verleden' weer in het gebied bij De Zilk.

Iedereen bedankt voor de reacties op het vorige blogbericht.
Groet,
Peter en Janny

Wandeling door het verleden deel III

2011-07-24T00:39:00.010+02:00

Vandaag (vrijdag 22 juli) beginnen we de wandeling door het verleden vanaf de ingang bij Zandvoort.

De gelopen route. Rechtsonder op het routekaartje zie je een stukje van Zandvoort dat eigenlijk linksboven thuishoort. Op het stukje kaart zie je twee rode cirkels waar we straks bij de luchtfoto's nog op terugkomen. GPS Route Downloaden

We gaan net voor de brug welke over het Noordoosterkanaal ligt, rechtsaf. Aan het einde van deze weg langs het Nooroosterkanaal, ligt de betonweg langs het Westerkanaal. Deze betonweg is aangelegd door de Duitsers in WOII om het transport van zware bouwmachines, bouw materiaal en geschut mogelijk te maken.

We staan hier bij het Kraaienveld en kijken in richting van het scheve duin bij Zandvoort.

In dit hele gebied werd sinds 1875 duinaardappelen geteeld, hiervoor was 760 hectare in gebruik. Rond 1930 waren de duinen bij Zandvoort nog kaal en bezaaid met tuintjes. Zelf in het gebied bij de Renbaan werden duinaardappels geteeld, de armen verrichte daar werk en kregen daar geld en aardappels voor. In het midden van de onderstaande foto zie je de Leverberg, die naam heeft niets met lever te maken maar is een verbastering van leeuwerikberg.

Hier kom ik nog even terug op het stukje routekaart met de cirkels. Op de bovenste luchtfoto uit de eerste helft van de vorige eeuw zijn deze duintuintjes nog goed te zien. Op de luchtfoto daaronder welke ik uit Google Earth heb gehaald en eronder heb geplakt, is te zien dat er sinds die tijd hele wijken over een deel van deze tuintjes zijn gebouwd. Maar als je heel goed kijkt, dan vind je de contouren van sommige tuintje nog terug op de nieuwe luchtfoto.

Op de oude luchtfoto zie je vanuit de gele cirkel een pad schuin naar beneden lopen, dat pad liep in die tijd rechtstreeks naar Het Paradijs. Het Paradijs ligt in wat nu het infiltratie (verboden) gebied is. Dat zou nu niet meer kunnen omdat het Noordoosterkanaal en de kanalen in het infiltratie gebied nu in de weg liggen. Helemaal rechtsonder op de nieuwe luchtfoto zie je nog een klein stukje van de weg langs het Noordoosterkanaal waarop we lopen. In de vergroting is het allemaal wat beter te zien.

Onderweg sluiten we onze ogen natuurlijk niet voor andere mooie dingen, zoals deze vlinder.

Op de betonweg slaan we het Brederodepad in en ik beklim de Tootjesberg.
Hier sta ik op de Tootjesberg welke langs het Westerkanaal ligt (zie routekaartje). Wat je hier ziet is het 'Het Paradijs' in het verboden (infiltratie) gebied.
De Tootjesberg is vernoemd naar Katootje van de Valk welke rond 1900 in 'Het Paradijs' woonde Dit hele gebied is totaal overhoop gehaald, er is zo goed als niets over van het oorspronkelijk landschap zoals deze er lag in de tijd voor de duinwaterwinning. Vroeger was het akkerland en stond er een boerderij.

Links zie je de Engelseberg en in het midden het kleine huisje aan de Duizendmeterweg. Links onderin zie je de oorspronkelijke Betonweg welke daar door de Duitsers is aangelegd.

Helemaal links ligt de Steile-berg en verder kijken we uit over het Weide glop. Vroeger waren de duinen bij de zeereep geen aaneengesloten geheel. Dus bij hoog water kon het zeewater dit gebied binnendringen en liep de Wijde glop geul vol met zeewater. Op het routekaartje vind je ook de namen Tonnenvlak en Tonnengat.
Mogelijk bleven hier tonnen met drank of andere zaken (afkomstig van schipbreuk) achter nadat het zeewater hier binnen stroomde. In lager gelegen delen groeit veel duindoorn en dat duid op kalkrijke grond. Het instromende zeewater nam veel schelpen (kalk) mee het gebied in.

Schipbreuk kwam nogal vaak voor in dit deel van de kust. Dit gaat mogelijk ook op voor het Flessenvlak, maar het kan ook zijn dat jutters hier de gevonden flessen verborgen. Dit soort vondsten zouden gemeld moeten worden bij de strandvonder (overheidsopzichter), maar wat verstopt is hoeft men natuurlijk niet te melden :-)
En geef ze eens ongelijk, dit waren geen rijke tijden voor de kustbewoners.

Dit is de Kees Vaareberg, vernoemd naar de man van Katootje van de Valk.

Als we door de duindoornstruiken lopen, schikken we deze klein vlinder/mot op. Als iemand de naam weet, dan horen wij dat graag.

Een Speerdistel op het Flessenveld.

Dit gebied vlakbij het flessenveld liep blijkbaar niet onder water, want je vind hier weinig duindoorn en heel veel mos. Dit soort mos groeit niet op kalkrijke grond.

De Aalscholvers vliegen de hele dag richting zee. Hier zagen we hoe vier Aalscholvers stil in de lucht bleven hangen zodat nummer vijf die een honderdtal meters achter lag, de kans kreeg om ze in te halen. Toen deze zich bij de groep voegde vlogen ze weer verder.

We zitten in de schuilhut bij de betonweg te eten als we ineens bezoek krijgen van deze kikker. Als we richting de schuilhut bij de vossen kijken, zien we dat de regen daar met bakken uit de lucht komt vallen.

We gaan even bij die schuilhut kijken of de vossen daar nog zijn. Ondanks de dreigende bewolking blijft het verder droog. In de verte zien de de Witte indiaan net weglopen bij de schuilhut, als wij daar aankomen is daar niemand meer te zien.
We kijken hier op de Duizendmeterweg welke vroeger helemaal recht was en precies duizend meter lang. Later heeft men de bochten aangebracht met als gevolg dat hij nu langer is. Eigenlijk dus de duizend-en-nog-wat-meterweg. :-)

We krijgen daar nog wel twee jonge vosjes te zien.

En nummer twee. Het valt op dat deze vosjes behoorlijk lange staarten hebben.

Bij de schuilhut treffen we een pad op het pad aan :-) Na een tijdje lopen we weer verder richting zandvoort.

We lopen eerst langs de machineberg welke aan de overkant in het verboden gebied ligt. De Machineberg is vernoemd naar de pompinstallatie welke hier vroeger in de buurt stonden. Vervolgens lopen we langs de bergen van het Mirakel. Zo genoemd omdat hier tijdens de jacht altijd wel iets onverwachts gebeurde. Net voorbij de bergen van het Mirakel zien deze vos. Hij is helaas ook tam, maar het duurt even voordat hij dichterbij durft te komen.

Een stukje verder ter hoogte van de Prinsenberg welke aan de overkant in het verboden gebied ligt, zien we een wilde rekel. Deze rekel heeft geen zin in fotoshoots en maakt dat hij wegkomt.
De Prinsenberg heeft zijn naam te danken aan het feit dat Prins Bernard hier heeft deelgenomen aan een fazantenjacht.

Ter hoogte van de Renbaan zien we nog een Rekel die er meteen vandoor gaat. Hij lijkt dichtbij, maar de vergroting was 250mm en dan nog wat croppen om hem zo dichtbij in beeld te brengen..

En ook ter hoogte van de Renbaan zien we ons eerste damhert van vandaag. Toch leuk om er tenminste nog één te zien :-) Langs het pad bij de Renbaan lagen ook aardappelveldjes, maar die zijn grotendeels verdwenen onder de duindoorn struwelen.
Als je dit stukje AWD met Google Maps eens goed bekijkt, dan zie je hier en daar nog rechthoekige stukjes grond. Ook links van de Zandvoort ingang op het Kraaienveld, kun je in Google Maps de contouren van oude veldjes onder de kruising Zandvoortselaan en de Kennemerweg zien liggen.

Hier zijn we dan alweer vlakbij de brug over het Noordoosterkanaal en werpen een blik op het Kraaienbos. Deze naam is niet juist en het zou het eigenlijk het Kauwenbos moeten heten. Rond september verzamelen heel veel kauwen zich in dit kleine bos, het schijnt daar om die reden behoorlijk te stinken. Helaas mogen wij daar niet komen, dus is dat moeilijk te controleren.

En zo gaan we van duinaardappelen naar kauwen en vervolgens naar huis. :-)
We hebben geprobeerd om zoveel mogelijk van dit stuk AWD mee te nemen in het verhaal.
Helaas moet je soms van de hak op de tak springen omdat we het verboden infiltratiegebied niet in mogen en er toch iets over willen vertellen terwijl we in het gebied daar omheen lopen.

Als we alleen al alles zou moeten vertellen over dit stukje AWD, dan zou dit wel een heel lang blog worden. We moeten dus een beetje selectief zijn.
We stappen weer in de auto en rijden terug naar huis om thuis nog even na te genieten van de wandeling.

Iedereen weer bedankt voor de reacties op het vorige blog!

Groet,
Peter en Janny

Een paar dagen Epe deel II

2011-07-22T12:55:00.001+02:00

Dinsdag 19 juli 2011 staan we heel vroeg op om te gaan wandelen in het Zwolse bos bij Wapenveld. Rond 05:00 rijden we weg bij het hotel. Op de Dellenweg naast het hotel stoppen we weer want er staat een reebok op de weg. Ik schakel de koplampen even op volle sterkte, maar daar ligt de reebok niet wakker van en blijft op de weg lopen. Het is nog pikdonker en ik stap uit met de camera om een foto te maken. Helaas, ik kan niet dichtbij genoeg komen om iets aan de flitser te hebben.

Dan komt reebok nummer twee uit de bosjes lopen en samen gaan ze er vandoor. We rijden verder en zien dan nog een reebok aan de kant van de weg. Fotograferen lukt weer niet en we rijden verder, zo zien we een stuk of acht reebokken voordat we aan het einde van de Dellenweg komen. Op de Nieuwe-Zuidweg zien we nog een zwijn met vier jongen in het donker wandelen. We rijden door naar het bos bij Wapenveld 5 km verderop.

Wapenveld

Wapenveld is een dorp in de Nederlandse provincie Gelderland en valt onder de gemeente Heerde. Het dorp ligt tussen de rivier de IJssel en de bossen en heidevelden van de Veluwe.
Het woorddeel ‘Wapen’ in Wapenveld heeft in de oorspronkelijke betekenis betrekking op ‘water’. Het heeft dus niets te maken met wat wij tegenwoordig onder ‘wapen’ verstaan. Wapenveld ligt aan de rivier de IJssel. (rivier, water). Aantal inwoners: 3.720 in 2009.

Het eerst komt Wapenveld in de beschrijvingen voor als er een fraterhuis met kerk gebouwd wordt op een stuk grond, geschonken door Hendrick Bentinck (1360-1431), bij de Grift noordelijk van het huidige Kloosterbos aan de Ellenhoorn. Dit huis van Broeders van het Gemene Leven van de katholieke beweging der moderne devotie werd in Hulsbergen gesticht in 1407. De broeders predikten een geestelijk reveil tegen de verloedering van het leven van de clerus en de verruwing van de volkse zeden, ze hadden een steenbakkerij en er werden boeken gekopieerd. Aan het eind van de 15e eeuw nemen de fraters het initiatief tot het aanleggen van de IJsseldijk en het graven van de weteringen, hierdoor kan veel meer land in cultuur gebracht worden. In 1519 stelt Karel van Gelre een waterschap in voor de kerspelen (middelnederlandse benaming voor een kerkgemeente of parochie) en buurschappen Vorchten, Wapenveld, Veessen, Hoorn en de stad Hattem

Bij het begin van de Tachtigjarige Oorlog in 1572 werd het klooster in Hulsbergen geplunderd en verwoest door edelen en geuzen in het kader van de opstand geleid door Willem van Oranje.
In 1813 kwamen de Kozakken Nederland bevrijden van de Franse bezetting, ze waren ook in Wapenveld gelegerd. Ter herinnering werd er bij de Revlingseweg een lindeboom geplant. Deze kreeg de naam bevrijdingsboom of herdenkingsboom. Een legende wil dat onder deze linde een paard van Napoleon begraven ligt. Deze boom werd bijna tweehonderd jaar later wegens ziekte omgezaagd, maar in 2006 werd er een nieuwe linde geplant. Na de Franse tijd ontstonden er bij het dorp plaggenhutten, waarin ontheemden uit de oorlog zich blijvend vestigden.

De gelopen route.

Het is nog aardig donker als we midden in het Zwolse bos uit de auto stappen. Na een tijdje wordt het licht genoeg om wat foto's te maken. De lucht ziet er prachtig uit. Aan de Wapenvelderweg in het Zwolse Bos is het P-Veluwe Pompstation te vinden. Het Zwolse Bos is in 1911 aangeplant voor de houtproductie en de drinkwatervoorziening van Zwolle.

In het 'kret', de kilometerslange verdiepte sleuf door het bos, liggen nog steeds de ijzeren buizen in de grond die het water naar het pompstation voerden. Vandaar werd het water naar de watertoren op de Turfmarkt in Zwolle gepompt. De bewoners noemen de Wapenvelderweg nog vaak 'Zwàtteweg'. Het pompstation werd gestookt met cokes en de jarenlange transporten van deze kolen zorgden door de neerslag van kolengruis voor de zwarte kleur van deze route.

De dennenbomen op dit stuk staan er belabberd bij, maar de berken lijken het hier meer naar de zin te hebben. Berken groeien alleen op heel vochtige plaatsen, iets te vochtig voor de dennen zo te zien.

We horen een specht tekeer gaan en even later zien we een zwarte specht. Het rode kapje op de kop is niet zo goed te zien, het is nog net te donker.

Een kleine bonte specht laat zich ook zien en de Zwarte specht gaat poolshoogte nemen, zo is het verschil tussen de spechten duidelijk te zien.

Eindelijk een beetje licht en nu kunnen we het mooie landschap goed zien.

We lopen langs een gebied met de naam Petrea. Ten westen van Wapenveld ligt het landgoed Petrea. Het westelijk deel van Petrea ligt op de Woldbergstuwwal, die in de voorlaatste ijstijd is opgestuwd. Het oostelijk deel van Petrea maakt echter onderdeel uit van een zeer groot en langgerekt systeem (20 km) van paraboolduinen, dat ook door De Dellen en Scherpenberg en Majuba loopt. Deze duinen zijn in de laatste ijstijd opgestoven bij westen- tot zuidwestenwinden. De hoogte van de duinen is soms wel 12,5 meter. Dit paraboolduinsysteem is internationaal gezien uniek.

Rond 1850 was dit landgoed eigendom van de bekende weerkundige professor Chr.H.D. Buys Ballot. Hij ontgon een klein stuk van zijn bezit en stichtte daar de boerderij Petrea en hij probeerde ook van het aanwezige leem stenen te bakken. Vermoedelijk komt daar ook de naam vandaan: petra is Grieks en betekent steen. Op een kaart uit 1871 zijn nog leemkuilen en steenovens te zien. In 1903 werd Petrea gekocht door dr. J.E. van der Meulen. Zijn zoon mr. J.E. van der Meulen, oud-vice-president van de Hoge Raad overleed in 1968 en schonk het 307 hectare grote gebied aan het Gelders Landschap. Het is het grootste legaat dat het Geldersch Landschap ooit mocht ontvangen.

We lopen een stukje het landgoed op om deze plaat te schieten.

Naast het Petrea bordje ligt een berk. Volgens mij groeit er een geelbruine plaatjeszwam op de berk en dat is de eerste keer dat ik zo'n zwam op een berk zie. Meestal groeien er berkenzwammen op een dode berk.

Een stukje verderop vind Janny wat heksenboter. Heel apart spul.

Leuk om dit bos eens te bezoeken, er liggen hier prachtige stukken open veld.

De zon staat nog laag aan de hemel en dat is hier op het pad goed te zien. Het is hier heerlijk rustig, we hebben nog niemand gezien in dit bos.

We komen aan op een mooie heide en hier eten en drinken we wat. Een heel bos voor jezelf hebben is toch wel een mooi gevoel.

Dit is het zicht naar links, net buiten het beeld staat het bankje waarop we zitten.

We lopen een beukenbos binnen en ook hier is het prachtig.

Aan het einde van het beukenbos begint het dennenbos, zo wisselen de verschillende bossen elkaar mooi af.

In het eikenbos is ook veel te zien.

We komen terug op de parkeerplaats, maar het is nog te vroeg om terug te gaan naar het hotel. We willen rond 09:00 terug zijn voor het ontbijt. Dus lopen we nog een stukje en zien een kleine zwartkop in de struiken zitten. Tot september hebben de mannetjes en de vrouwtjes het zelfde roestbruine kopje, daarna wordt het kopje zwart.

Op het zelfde pad komt een jongen haas ons tegemoet. Hij ziet ons niet, maar lijkt toch te weten dat er iets niet klopt aan het plaatje. Hij gaat rechtop zitten en kijkt rond. Na een tijdje neemt de jonge haas het zekere voor het onzekere en gaat er toch maar vandoor.

Rond 08:30 rijden we weer naar Epe en zijn we ruim op tijd voor het ontbijt.
Daarna gaan we nog even uitrusten en duiken daarna nog een uurtje of drie de sauna in. :-)
Later op de dag maken we ons weer op om naar ons favoriete wok restaurant in Epe te gaan.
Ook dit restaurant is een aanrader wat ons betreft, dus als je in de buurt bent....

Binnenkort deel III van de wandeling door het verleden in de AWD.
Iedereen weer bedankt voor de reacties op het vorige blog!!
Groet,
Peter en Janny

Een paar dagen Epe

2011-07-20T23:07:00.017+02:00

Het is vakantie en we pakken de spullen om weer eens een paar dagen naar Epe op de Veluwe te gaan. We verblijven in het Golden Tulip Hotel aan de Dellenweg en ligt midden in het Eperholt bos de Dellen.

Wapen van Epe.

Gemeente Epe heeft een rijke geschiedenis. Al ver voor het begin van onze jaartelling was het gebied van de huidige gemeente Epe bewoond. Dit blijkt uit de vele prehistorische vondsten en de nog aanwezige grafheuvels uit de nieuwe steentijd (4000 - 1700 voor Christus).

Bijzonder voor Nederland zijn de zogenaamde "celtic fields", dat zijn prehistorische akkers van vierkante vorm die omgeven zijn door aarden walletjes. Er ligt een heel complex (ca. 76 ha) van deze akkertjes bij Vaassen rond de Gortelseweg. Ze dateren uit de tijd van 500 voor tot 200 na Christus en vallen dus in de ijzertijd.

De prehistorische mens die zich als eerste voorgoed op de Veluwe vestigde, was geen halve wilde of domme jongen. Hij bezat kennis van de cyclus van zon en maan, ging respectvol om met zijn doden en eerbiedigde eeuwenlang de cultus van zijn voorouders. Behalve hun grafheuvels lieten die oudste bewoners van de Veluwe ook sporen van hun akkercomplexen na.

Die prehistorische boer kwam uit Denemarken en Noord-Duitsland. Op zoek naar nieuwe gebieden kwam hij, zo'n 3400 jaar voor Christus, naar het noorden en oosten van Nederland.

Ze kwamen hier met iets heel nieuws: akkerbouw. Vóór hen hadden er alleen jager en verzamelaars op de Veluwe rondgezworven. Behalve akkerbouw bracht de prehistorische boer zijn cultus mee." Daartoe behoorden zijn omgang met de doden. "Die werden begraven op een verafgelegen hoog punt, een bestaande heuvel of juist op een laag punt, langs het water nabij de nederzetting.

De grafheuvelbouwers konden vanuit hun woonplek de hoger gelegen heuveltoppen in de verte zien liggen. "Toen de boeren die na hen kwamen hun doden begroeven in nieuwe grafheuvels tussen die twee uitersten, ontstond vanzelf een lijn." Zo'n grafheuvellijn, de mooiste van Nederland, ligt tussen Epe en Niersen.
Daar liggen enorme grafheuvels, met een gang erin naar de dodenkamer. Die gang is precies op een bepaalde zonnestand gericht.

Epe telde op 1 Januari 2011 ruim 15.436 inwoners en er is sinds 3400 jaar voor christus heel veel veranderd in en om dit Gelderse stadje.

Tot zover een stukje geschiedenis, in het heden gaat we met de camera's op pad in de prachtige bossen bij Epe.

Het is vrij donker weer, maar het is droog als we vanaf het parkeerterrein van het hotel het bos binnenlopen. Het donkere weer is helaas meestal wel van invloed op de kwaliteit van de foto's :-(

De gelopen Route.

We zijn nog maar net op weg als we de eerste zwam vinden op de Renderklippenweg. Het aantal verschillende paddenstoelen varieert sterk per bos. In dit bos vinden we relatief veel paddenstoelen, terwijl we de volgende dag in het bos bij Wapenveld zo goed als geen paddenstoelen vinden.

De gewone zwavelkopjes steken de kop weer op. Het natte weer is natuurlijk ideaal voor deze soort.

In een stuk dennenbos zien we de eerste koraalzwam. De koraalzwam voelt zich wel thuis in dit soort bossen, in een loofbos zal je hem niet snel tegenkomen.

Nog een kleine explosie van kleine Zwavelkopjes.

Vlakbij de Galgenberg vinden we deze roze Russula. De Galgenberg dankt zijn naam aan de executies welke hier vroeger plaatsvonden. Menig misdadiger heeft hier een tijdje 'rondgehangen'.

Een slanke Amaniet als ik het goed heb. De hoed is al volledig open, dan moet je altijd even goed kijken om hem te herkennen.

Een grauwe amaniet. Amanieten zijn vaak te herkennen aan de schubben op de hoed welke bij de vliegenzwam (ook een amaniet) de witte stippen vormen, dit zijn restanten van het omhulsel of velum universale dat de jonge paddenstoel omgeeft.
Amanieten (Amanita) vormen een geslacht van schimmels behorend tot de familie Amanitaceae.
De amanieten hebben onderaan de steel een knol omgeven door een schede of beurs, en net onder de hoed een manchet of annulus.

We komen lopen hier langs de heuvels van het heidegebied De Renderklippen. Hier staat een schaapskooi.

We verrassen een aantal kabouters bij hun hol en kunnen nog net dit plaatje schieten, twee seconden later zijn ze in hun hol verdwenen. Ik zal dit kabouterhol later nog even melden op Waarneming.nl.

We worden in de gaten gehouden door deze roodborst.

Halverwege de wandeling zien we een Kastanje bolleet. De kastanjeboleet is een algemeen voorkomende soort in naald- en loofbossen en is in de herfst te zien. Deze is dus een beetje aan de vroege kant. De onderkant van deze boleet is geel, het is een buisjeszwam en heeft dus geen lamellen zoals bijvoorbeeld de vliegenzwam.

In het bos vlakbij de heide vinden we een Slanke Amaniet. Deze Amaniet heeft geen schubben op de hoed. In dit stadium is hij makkelijker te herkennen. (voor mij dan ;-))

De hond van de herder ligt verscholen en houd een oogje op de kudde.

We maken een praatje met de herder die zijn schapen hier dagelijks laat grazen. Het begint nu wel te regenen, maar dat duurt maar een paar minuten en dan kan de regenkleding weer terug in de rugzak.

Deze den steekt prachtig af tegen de donkere lucht. Als bonsai liefhebber is dit geweldig om te zien.

We verlaten de Renderklippen en wandelen weer op ons gemak terug naar het hotel.

We gaan nog even wat uitrusten in het hotel en gaan ons daarna klaar maken om lekker te gaan eten bij de slimmerick in Epe.

Mocht je daar eens in de buurt zijn en een leuk en goed restaurant zoeken, dan is dit zeker een aanrader.

De Slimmerick
Hoofdstraat 106a
8162 AN, Epe
Tel: 0578 - 629887
Fax: 0578 - 628557
E-mail: info@slimmerickepe.nl

Iedereen nog bedankt voor de reacties op het vorige blog!!

Groet,

Peter en Janny

Wandeling door het verleden II

2011-07-11T22:31:00.052+02:00

Zondag 10 juli 2011, we vertrekken vandaag vanaf het Panneland en nemen het Achterste Panneland en het Vinkenveld eens onder loep. Rond 16:45 starten we onze avondwandeling en slaan meteen rechtsaf de Varenlaan op welke daarna overloopt in de Beukenlaan. Deel 2 van de wandeling door het verleden.

De gelopen route met info.

Aan de linkerkant van het Varenpad ligt het verboden gebied met daarin de berg van Mikwel. De steile oostkant van deze 23,8 meter hoge berg werd vroeger gebruikt door jonge jagers om het schieten te oefenen, een natuurlijke schietschijf dus. Mikwel, Mikgoed zouden wij nu zeggen. Aan de rechterkant van het pad zien we de onderstaande zwam.

Een stukje verderop nog een aantal.

Op de kruising waar de Varenlaan overgaat in de Beukenlaan loopt deze dame te grazen. We lopen door en na deze kruising ligt aan de linkerkant het Mosterd bos. Zo genoemd naar een pittig kruid wat bij het bereiden van spijzen kan worden gebruikt. Aan de rechterkant van de kruising ligt het Huttenbos, waar ene Mosterman woonde in een hut of klein huisje (zie route kaartje)

Net voorbij het Mosterdbos liggen de 'Lange Hoeken'. Als je goed kijkt liggen er lage wallen om dit veld wat meestal duid op akkerland. En dat was dan ook de functie van beide stukken land. Het tweede stuk ligt direct naast dit stuk, maar op een groot deel van die akker groeien nu bomen. Als je goed kijkt zie je de wallen daar ook nog.

De bloemen op de bovenstaande foto is Ossetong (met dank aan Ghita) Hier zie je een vlinder die deze bloem weet te waarderen.

Een stukje voorbij deze oude akkers ligt een kwel waarin het grondwater omhoog komt en zo een prachtig plekje bied aan kikkers en andere waterminnende dieren en insecten. Het riet verraad de aanwezigheid van deze kwel.

In het bos bij de Beukenlaan zien we deze haas. Hij is niet onder de indruk en huppelt op zijn gemak door de varens richting het Vinkenveld.

Onder een beuk vinden we deze joekel van een boleet, wat meteen ook aantoont dat paddenstoelen en zwammen niet alleen in de herfst de kop opsteken maar het gehele jaar door te vinden zijn. Het ligt aan het jaargetijde welke soorten je kunt vinden.

We verlaten de Beukenlaan en werpen hier een blik op het pad door het Starrenbos en de geul welke je middenonder ziet. De geul is een stukje van het verlengde Oosterkanaal dat in 1955 gegraven werd volgens het bordje dat op deze plek staat. Het graven van het verlengde Oosterkanaal is de directe oorzaak van het verdrogen van de akkers zoals de Lange Hoeken e.a. langs dit kanaal.

Op de bovenstaande foto zie je rechts in het midden varens staan. Tussen deze varens loopt de Ree op de foto hieronder te grazen. Als ze ons ziet loopt ze rustig het varenbosje in en verdwijnt uit het zicht. We lopen door het Sijmpjes bos richting het Vinken huisje. De oorsprong van deze naam is niet bekend, maar ik ben zelf even aan het zoeken gegaan naar de naam Sijmpje en MOGELIJK komt deze naam van een beroemde Zandvoorter Simon Jane Paap (1789-1828) welke volgens een krantenartikel uit 'De Zandvoorter" van 1937 door zijn tijdgenoten 'klein Sijmpje' werd genoemd.

Simon was wat ze in die tijd een dwerg noemde en was voor de begrippen van toen, wereldberoemd. Simon was 76 cm lang, maar de schattingen lopen uiteen van 76 tot 83 cm. Dat maakte hem toen de kleinste man ter wereld, het Frans Hals Museum zou nog in het bezit zijn van kleding van Simon Paap.
In dit artikel vind je een foto van zijn kleine kleertjes, naast die van de langste man van die tijd Daniel Cajanus. Simon werkte tijdelijk op verschillende kermissen in binnen en buitenland.
Simon stierf te Dendermonde waar hij als curiosa op een kermis stond, aan de gevolgen van een longontsteking. De exploitant heeft nog jaren lang geld aan de kleine man verdiend door zijn wassen beeld tentoon te stellen. Een echt graf heeft de kleine man nooit gekregen.

Toen prof. Broers van het Natuurkundig Kabinet uit Leiden het geraamte van de kleine man wilde kopen voor studiedoeleinden, bleek het geraamte al uit het graf te zijn geroofd en vervangen door het geraamte van een 6 jarig kind. Waarschijnlijk in opdracht van ene Prof. Hendriks van het Anatomisch Kabinet in Zuidburg, nabij Voorburg. Na de dood van de Prof. Hendriks werd zijn anatomisch kabinet geveild en bleek ook het geraamte van Simon te zijn geveild. Hierna is het spoorloos verdwenen.
Ook als de naam Sijmpjes bos niet afkomstig is van Klein Sijmpje, dan is het in ieder geval toch een leuk stukje geschiedenis. :-) Simon bleef overigens niet de kleinste Zandvoorter, Leenderd Zwemmer (1896-1919) was maar 67cm lang.

Het vinken huisje in het gebied Zeerust. Aan de zijkant zie je luikjes. Door deze luikjes keek men om te zien of de vinkenval als dichtgeslagen kon worden. Men trok dan aan het vinkentouw waarna de val 'De Druip' dichtklapte. Op een scorebord werd de stand bijgehouden, een sport waar men in 1912 gelukkig een eind heeft gemaakt door het invoeren van de vogelwet.

We zijn hier al heel vaak geweest en proberen altijd of het open is. Deze keer hebben we geluk, het normaal altijd afgesloten Vinkenhuisje is open. Binnen vinden we deze portretten met oud hollandsche teksten :-)

Onder de portretten zie de luikjes. Wil je meer weten over het vinken, kijk dan hier. Het is een lang verhaal, maar daarin wordt het vinken tot in detail beschreven, lees je over de blindevink, luistervink en dat de termen 'de kop indrukken' en 'een goede slag slaan' hier vandaan komen. Je hebt wel een pdf reader nodig.

Natuurlijk krijg je dorst van al dat vinken vangen en dan moet je natuurlijk ook een pomp installeren voor vers drinkwater. We kijken onze ogen uit, wat leuk om dit eens te kunnen bekijken. We laten alles weer netjes achter zoals we het gevonden hebben en vervolgen vrolijk onze weg.

We lopen hier op het Blauwe weg welke langs het Sprenkelkanaal loopt. We kijken hier richting de Oase. Aan de rechterkant zie je dat het hier vrij vlak is, dat komt omdat hier vroeger een kleine trein reed wat het uitgegraven zand uit de voormalige 'Droge kom' afvoerde.

Onderweg kijken we natuurlijk ook naar de prachtige flora en fauna in dit gebied.

De droge kom is nu niet zo droog meer en is de plaats waar nu het vogeleiland ligt en waar de vogelkijkhut staat. Het vogeleiland is hier later aangelegd.

Natuurlijk moet een mens ook eens eten en dat doen we aan het water vlakbij de Schulpendam (zie kaartje) Terwijl we eten vliegen de Zwarte mezen ons letterlijk en figuurlijk om de oren :-)

Terwijl we eten schiet ik dit plaatje van de Stern of Visdief. De vogel links is blijkbaar het jong en neemt al vliegend het visje over van de vogel rechts.

Omdat we toch nog iets te vertellen hebben over boerderij Het Panneland lopen we weer het Panneland op. Daar zien we deze kleine Boomkruiper aan het werk. Op de tak voor hem ligt een mot.

Ik heb de informatie die we in het bezoekerscentrum hebben gevonden aangevuld met geboorte en sterf datums van de betrokken personen, voor zover deze nog te vinden waren op de Genealogie sites.

Boerderij Pannenland is ergens rond 1850 in opdracht van Rudolf Barnaart gebouwd aan de Pannelander weg.
In 1860 gingen Adrianus Hulsbosch (geb. Panneland in 1826 en overl. in 1903) en Marijtje Heemskerk (geb. Bloemendaalt 1834 overl.1882) op deze Boerderij wonen en ze kregen daar 7 kinderen. Piet reed ieder najaar diverse keren naar Amsterdam om de mensen daar hun wintervoorraad duinaardappelen te verkopen

Hun zoon Piet Hulsbosch (geb. Panneland in 1862 en overl.1925) trouwde in 1899 met Geertje Langeveld (geb. Noordwijkerhout in 1866, overleden tussen 1938 en 1958) Samen gingen ze in het koetshuis op landgoed Woestduin wonen en begonnen er een melkwijk.

Woestduin ligt ongeveer 1 km ten noordoosten van de parkeerplaats Panneland, langs de Vogelenzangse weg en dus niet in de AWD zelf. (zie route kaartje voor de locatie van Woestduin)
Ze kregen samen 12 kinderen voor zover ik dat kon nagaan. In 1901 besloot men op Woestduin een paardenrenbaan aan te leggen en Piet en Geertje moesten verhuizen naar de Leidsevaart. Van 1901 tot 1909 werden op de daar aangelegde renbaan paardenraces gehouden. Hun zoon Dirk werd hier geboren (geboorte- en overlijden onbekend).

Toen vader Adrianus Hulsbosch kwam te overlijden verhuisde zoon Piet Hulsbosch naar zijn ouderlijk huis, de boerderij Panneland. Piet en Geertje kregen hier nog een aantal kinderen waaronder Nel in 1905, Jan in 1903 en Hein in 1912.

Toen Piet en Geertjes dochter Nel in 1947 trouwde, bleef haar broer Jan alleen achter. Nel Hulsbosch overleed in 2007 op de respectabele leeftijd van 102 jaar.
Jan verliet boerderij Panneland in 1948, de boerderij werd in 1948 afgebroken. Ook wordt het jaar 1953 aangegeven als het jaar waarop de boerderij werd afgebroken, we houden het maar even op 1948.

Ik heb de originele foto van boerderij Het Panneland welke we in het bezoekerscentrum vonden met Photoshop op de juiste plek gezet. Zoals je kunt zien aan de boom rechtsvoor, past de boom van het plaatje nog precies over de boom van nu. De boom daarnaast die een beetje over de voordeur van de boerderij heen loopt is in de loop der jaren verdwenen. En de bomenrij rechts welke daar nog steeds staat en waar de ring zich bevind waaraan men toen de paarden aan vast maakte. Als je op de open plek zoekt vind je hier en daar nog bakstenen of stukken daarvan.

We verlaten het achterste Panneland zoals je op het route kaartje kunt zien daarmee komt een eind aan de wandeling door het verleden II voor vandaag. Onderweg zien we nog heel veel mooie dingen zoals deze moeder en kind.

Deze is wel bijzonder omdat je hier Damhert kalfjes ziet in drie totaal verschillende kleuren. De AWD gaat ons nooit vervelen en verrast elke keer weer.

Als we bijna bij de Pannelanderweg zijn zien we een wilde vos uit de struiken lopen. De Pannelander weg is het pad rechts net voorbij de vos. Als de vos ons in de gaten krijgt rent hij snel naar het Nieuwkanaal en verdwijnt daar in de struiken. Een leuke bonus vlak voor zonsondergang.

We wachten op de parkeerplaats aan het Panneland totdat het bijna donker is en lopen dan naar de kruising van de Pannelander weg en het Varenpad/Beukenlaan. Janny schakelt de vleermuis detector in en we horen de eerste vleermuizen over ons heen scheren. De lucht is nog een beetje licht dus als we aan het geluid van de detector horen dat de vleermuizen dichterbij komen, kijken we omhoog en zien ze mooi tegen de heldere lucht afsteken. Ik besluit om een camera uit de auto te gaan halen en pak de camera met de telelens. Achteraf niet zo goed idee want het is met een telelens zo goed als onmogelijk om deze supersnelle zoogdiertjes vast te leggen.

Ze zijn niet zo snel als een zwaluw, maar veel wendbaarder en ze schieten alle kanten op. De onderstaande foto kon ik met moeite maken, de volgende keer pak ik de camera met de 18-55mm lens wel :-) Voor mij ook de eerste keer dat ik dit soort foto's maak en al doende leert men zal ik maar zeggen. Hopen dat ik de volgende keer een scherpere shot kan produceren. Je kunt in ieder geval wel zien dat het hier een vleermuis betreft :-)

En dat was dan de wandeling door het verleden van vandaag en we rijden met een grijns op onze gezichten naar huis. We hebben vandaag veel geluk gehad en heel erg veel gezien.

Iedereen bedankt voor de reacties op de vorige wandeling!!

Groet,
Peter en Janny

Verder heb ik nog de tip om de website van Stichting Genootschap 'Oud de Zilck' in de gaten te houden. Zij hebben het initiatief genomen om het boek "Lezen in het Duin" weer een nieuw leven in te blazen, maar nu ook aangevuld met nieuwe informatie historische en beeldmateriaal. Het wordt herschreven als een historisch detective verhaal en hier staat het wat uitgebreidere verhaal. Als ik het goed heb wordt de nieuwe uitgave in 2012 verwacht en zal dan denk ik ook te koop zijn bij Stichting Genootschap 'Oud de Zilck'.

Wandeling door het verleden

2011-07-04T21:53:00.009+02:00

Het is zaterdag 2 juli 2011 en we gaan weer eens een avondwandeling maken en dit keer beginnen we bij de Oase. Rond 16:30 lopen we de AWD binnen en slaan rechtsaf richting het bezoekerscentrum. Vandaag gaan we op zoek naar de restanten van een aantal oude gebouwen die vroeger langs de onderstaande route hebben gestaan. Deel 2 van de wandeling door het verleden.

De gelopen route.

Achter het bezoekerscentrum ligt de Oranjekom, in 1851 uitgegraven op initiatief van Jacob van Lennep en geholpen door prins Willem van Oranje (die toen 11 jaar was). Naast het Bezoekerscentrum ligt het Adamsbos en de Adams-stort, het oorspronkelijk Adamsland ligt onder de stort welke bestaat uit het zand afkomstig uit het NoordOosterkanaal.

Even een andere kant van de Oranjekom.

We gaan op weg naar het Zandvoortervlakje om daar te zoeken naar de restanten van de woning of boerderij 'Het Zandvoortervlakje'. Op het pad zit een Koolwitje, hij blijft net lang genoeg zitten om een foto te kunnen maken.

Honderd meter verderop een Dikkopje.

We zijn hier bij het Zandvoortervlakje. In het bosje bij de vlakte zien we Heksenboter op een boom.

Een bruine kikker. Ik moet hier een flitser gebruiken want het is te donker om het zonder te doen.

Prachtig amfibieën zijn het. Ze komen in het hele land voor. De vrouwtje zijn groter dan de mannetjes.

Hier werpen we een blik op het Zandvoortervlakje en op het routekaartje is duidelijk te zien dat we daar een tijdje heen en weer hebben gelopen om de restanten van het oude gebouw te vinden. Helaas vinden we niets meer terug op de beschreven plaats en dat is niet zo heel gek, want het vlakje is grotendeels begraven onder het zand van het in 1933 uitgegraven Noordoosterkanaal wat daar vlakbij ligt. Van de oude akkers zijn geen sporen meer te vinden. We blijven hier niet te lang bij stilstaan en vervolgen onze weg.

We lopen hier langs het Ezelenvlak waar de Appelenberg en de Ezelenberg te vinden zijn. We worden wel in de gaten gehouden door de huidige bewoner van dit stuk AWD.

We passeren het Stokmansdel welke is genoemd naar Klaas of Arie Stokman. Een stukje verderop bij de Jan van Hurk Dellen, stond de voormalige woning 'De blink" (zie routekaartje). Deze woning komt voor op een topografische kaart uit 1851. De naam De Blink zal iets te maken hebben met het duingebied De Blink wat 2 km ten noorden van Noordwijkerhout ligt. Ook hier vinden we geen restanten meer van de woning. Net ten oosten van deze plek ligt de zogenaamde stort van de Blink. Een stort is de plek waar men het afgegraven zand uit de kanalen heeft gestort. Op de plek waar het huis zou hebben gestaan, vinden we nog wel de onderstaande oude basaltpaal die mogelijk als grenspaal dienst heeft gedaan.

We gaan weer richting het Noordoosterkanaal en lopen over de Stort van de Blink richting Zandvoort. Op de flank van de Tonnenberg loopt een damhert. Bovenop deze berg zou mogelijk een koepel hebben gestaan. Het verhaal gaat dat een deftige heer hier af en toen met de koets naartoe reed om naar het onweer en de bliksem te kijken. Dit zou omstreeks 1823 hebben plaatsgevonden.

We staan hier op de betonnen brug bij de Zandvoort ingang. De hogere heuvels langs beide kanten van het kanaal zijn dus het resultaat van de graafwerkzaamheden.

We kijken hier op het van der Vliet kanaal.

Hier blijven we even een uurtje zitten om het avondeten te nuttigen. Heerlijke champignonsoep, andere lekkernijen en een prachtig uitzicht. Van al dat gezoek krijg je honger :-)

Hier ben ik maar even in de bak gaan liggen om deze foto te maken. Nog een geluk dat niemand de pompen achter me heeft ingeschakeld, anders was ik het kanaal in gespoeld :-)

Na het eten vervolgen we de wandeling en komen aan bij de Garage bosjes waar volgens een oude kaart de woning 'Het Rozenwater' heeft gestaan. Volgens de overlevering zouden de restanten van deze woning tussen de restanten van de Garage bunker moeten liggen. We zien hier bakstenen liggen, maar we weten niet of deze afkomstig zijn van het huis. Wel vinden we de betonnen funderingen van de Garage Bunker zelf zoals je hieronder kunt zien. De woning werd in de jaren twintig afgebroken en de bunker werd in WO II gebouwd door de Duitsers.

Het zicht op het Koepelduin waar volgens een kaart uit 1832 de uitkijkkoepel zou hebben gestaan waarover we het eerder hadden bij de Tonneberg. Het is dus niet echt duidelijk waar de uitkijkkoepel dus heeft gestaan. Vanuit de koepel zou het Haarlemmermeer te zien moeten zijn geweest, maar de hoger gelegen Appelberg en de Ezelenberg liggen precies in die kijkrichting, dus lijkt het koepelduin niet de juiste plek. Dit lijkt te kloppen want als ik een rechte lijn trek tussen het Haarlemmermeer en het koepelduin, dan ligt de Ezelenberg zeker in de weg. Van het oude huis bij het Koepelduin is geen spoor terug te vinden.

Dit is het zicht op het verboden gebied van het Museumduin. Hier werd in het begin van WO II een bunker gebouwd met als doel onze kunstschatten te verstoppen voor de Duitsers. Maar al in 1942 werden de kunstschatten verplaatst naar de St Pietersberg in Maasstricht. De Dennen die je op de heuvel ziet staan zijn daar in 1941 geplant, samen met nog andere soorten bomen.

Op de Pollenberg zien we een moeder met jong grazen.

Net voorbij de Pollenberg krijg ik de ingeving om even de heuvel op te lopen. Maar goed ook want ik krijg meteen een vos in het vizier. De vos merkt ons niet op want die is te druk bezig met twee damherten. De damhert dames vertonen een gedrag welke we nog nooit eerder hebben gezien. Ze maken zich groot en lopen stoer op de vos af om hem weg te jagen. Telkens als de vos verder loopt, gaan de dames achter hem aan en jagen hem verder weg. Helaas kon ik ze niet tegelijk vastleggen omdat de vos steeds in de struiken verdween als de damherten in de buurt kwamen. Het kalfje van de foto hierboven is vlakbij, dus dat zal mogelijk de reden van dit gedrag zijn.

Het zicht op de Ezelenkelder.

Onderaan op het routekaartje zie je het huisje 'Hout Poort' van de Breeuwer aangegeven staan. De Breeuwer was de bewoner die voor de bediening van de pompen zorgde. Dit huisje is in 1965 afgebroken. We vinden op de aangegeven plek nog wel mogelijke resten van de woning in de vorm van stukken bakstenen muur met de specie er nog tussen.

In het sprenkelbos komen we wilde vos nummer twee tegen. Hij kijkt hier wel in de lens maar hij ziet ons niet omdat we tegen de struiken staan en groene en bruine kleding dragen. We krijgen dus twee a drie minuten de tijd om hem rustig te observeren. Thuis zag ik pas dat de vos zijn linker oog mist. We dopen hem dan maar éénoog.

Als we bij het Kombos over de brug willen lopen richting de Oranjekom, zie ik iets grijs aan de overkant tussen de struiken. We lopen om en lopen over de heuvel naast het bezoekerscentrum naar de oever. Daar stuiten we op bunker 110. De deur van de bunker is open en het is pikdonker binnen. Ik gebruik de flitser om de volgende plaatjes te schieten.

Geen idee wat dit mag zijn.

Hier huizen geen vleermuizen zo te zien.

We laten de bunker voor wat hij is en nemen nog even een kijkje bij het bezoekerscentrum want het wordt al donker. We willen hier even kijken of we watervleermuizen zien of horen met de vleermuisdetector. We zien en horen niets, dus lopen we door het Adamsbos naar de uitgang. In het Adamsbos is het veel donkerder en hier horen we de ultrasone geluiden van een vleesmuis via de vleermuisdetector. Hoe dichterbij de vleermuis, des te harder het geluid en dat maakt het makkelijker om ze ook te kunnen zien vliegen. Er zitten twee microfoons in de vleermuisdetector, dus heb je stereo geluid. Dat maakt het redelijk makkelijk om te horen uit welke richting de vleermuis komt en of hij dichtbij komt of van je vandaan vliegt. We zien dit razend snelle zoogdiertje dan ook verschillend keren voorbij vliegen.

Onderweg naar huis stoppen we nog even op de parkeerplaats bij De Zilk en ook hier horen en zien we vleermuizen. En zo gaan we dan weer richting huis en komen we aan het einde van deze wandeling door het verleden.

Iedereen bedankt voor de reacties op de vorige blogberichten!!
Groet,
Peter en Janny